Tessera glauca - nota auctoris. Tessera rubicunda - nota textualis. Tessera viridis - translatio.

ILLUSTRISSIMO VIRO DOMINO ROBERTO DUDLEIO,
COMITI LEYCESTRIAE, BARONI DE DENBIGH,
AUREAE PERISCELIDIS & SANCTI MICHAELIS EQUITI AURATO,
SENESCALLO HOSPITI SERENISSIMAE DOMINAE REGINAE,
MAGISTRO EQUORUM REGIAE MAIESTATIS,
EIDEMQUE REGINAE ELIZABETHAE A CONSILIIS,
& ALMAE OXONIENSIS ACADAMIAE CANCELLARIO DIGNISSIMO,
DOMINO COLENDISSIMO

NNO praeterito (insignissime comes) summam quam in universam dialecticam conscripsi (primitias studiorum meorum) tuo honori obtuli. Tum equidem pollicitus sum me duos alios libros in lucem emissurum, quorum alter morum praecepta, alter totius naturae mysteria comprehenderet. Illum Minerva mea iam tandem peperit, hunc brevi (si Christus parturienti faveat) est editura. Saepe ac serio nunc mihi cogitanti cuinam illum adhuc quasi vagientem (ut sospes ab invidiae dentibus servetur infans) commentarem. Inter multa, haec tria maxime suaserunt ut de tua solum honorificentia cogitarem. Unum est novum hoc praeli beneficium, quod te authore nostra academia nuper recepit; alterum est incredibilis tuus erga nos amor, quem mirifice gratissimus tui adventus confirmavit; postremum est aureum illud quasi calcar, quod (cum hic aderas) mihi privatim in hoc genere studiorum laboranti suavissimis verbis tua sapientia addidit. Praelum hoc novum (cuius author existis) hunc novum de moribus libellum pressit. Ne ergo author libelli praeli authori videatur ingratus, tibi primum eiusdem fructum ex animo propinavit; cuius si tu solum saporem probes, suspensam hederam non requirit. Altera causa, nempe perpetuus tuus in academiam favor, non me solum, sed nos omnes ad tui honoris studium et amorem, idque ex officio, pertrahit. Hoc autem, uti spero, tum ample perspexeris, cum praeclara et antiqua monumenta nostrorum fundatorum (quae stunt quasi expressa vestigia omnium in illis virtutum) videris. Illos (vir honorifice), illos inquam habitu regio et pontificio ornatos per nos illorum adoptatos filios sic te salutasse putes: Nos (augustissime comes) divinitus olim impulsi haec ampla literarum sacraria struximus, optima vectigalia, opima statuta dedimus, filios mille et quingentos piis plus minus adoptavimus. Omnia adhuc superstites bene ac prudenter composuimus, morientes autem maiores tuos lumina reipublicae et columina academiae nostrae elegimus: tum illis, et per illos nunc tibi omnia pro sapientia tui moderanda tradidimus. Declinantia omnia bis terve conservasti, gratias immortales agimus. Conservata multis et magnis imperatis privilegiis confirmasti, maiores agimus et habemus. Hanc vocem (vir inclytissime) non a me fictam sed ab illis vere factam fuisse cogita, beatos senum spiritus nobiscum tibi congratulantibus hic adfuisse puta, et sane etsi illorum cineres ad tempus in sepulchris dormiunt, animi tamen in coelo cum Deo vivunt. Miraris fortasse (vir summe) quo tendat haec mea tam vehemens oratio, eo certe ut intelligas non minore laude illos omni posteritati esse commendandos, qui sapienter defendunt veteres, quam qui magnifice novas aedificant Athenas. At vestrae adhuc nullum senserunt vulnus; te vivo profecto nullum. At sicut in bona valetudine constituti medicum saepe accersunt ut illius arte tanto bono diutius perfruntur, ita nos quidem ad te in prosperis quasi ad asylum concurrimus, ut tua solius ope ab omni metu liberemur. At nullus hic est omnino metus; te certe patrono nullus. Verum quoniam multi, nescio qua mente, in nostras immunitates tanquam ranunculae saepe coaxarunt, subverendum est ne quasi aquilae aut vultures aviculis vim tandem intendant ac depraedentur. Sed Christus nostram Elizabetham hanc serenissimam principem diutissime conservet, quae nobis de suis a consilio viris duos patres, heroas Lecestrensem et Burghleium, concessit, quorum senatoria authoritate ac prudentia naves hae nostrae, id est Oxonium et Cantabrigia in tutissimum honoris portum pervehantur. Date idcirco veniam (sapientissimi viri) ut vestra nomina in marmoreis quasi tabulis immortalitatis pro viribus insculpam, quippe non minus laudis vos in augendis et conservandis his datis beneficiis meritos fuisse puto, quam qui olim florentes rerum omnium copia et ubertate eadem fundaverunt. Sunt enim non minora monumenta famae illius relicta qui defendunt data, quam qui nova dederunt beneficia, praesertim si vobiscum defendant et conservent ea in quibus semina et flores rerumpublicarum eminent. Nihil hic dico de immenso fructu quem non solum nos vestri alumni, sed universa respublica Anglicana ex hoc tanto in academias favore habet. Hoc tamen facile perspici potest, si quantum lapsum, quantam ruinam, quantam vertiginem rerumpublicarum adferat defectio et devastatio academiarum serio ac impense consideretur. Propono Graeciam olim omnium nationum in orbe terrarum beatissimam, quae collapsis et sepultis Athenis in plusquam barbaricas tragoedias incidit. Alia hic apud Scythas, apud Africanos et Indos recenserem (si non horreret animus) miseranda exempla. Ignoscite quaeso (venerandi patres) si propius accedens nostram Hyberniam (terram profecto omnium longe saluberrimam) proponam, in qua (ut expertus loquar) sunt feracissima quidem ingenia, ferocissima tamen in nonnullis partibus facta, ea potissimum causa (si vestra cum venia dicam quae sentio) quod in tam beato solo nullum Musarum collegium, nullum philosophiae seminarium floreat. Arte enim non Marte emolliuntur mores. Quid moror? Cum olim civili discordia, ut ferunt annales, antiqua et celebris illa academia Bangoriensis cecidit, Wallia gens quidem nobilissima magnum vulnus et veluti eclipsin suae lucis et dignitatis sensit. Sed quid ago? Nos quidem sed vestris quasi clypeis tecti in vado sumus, nec non telis, id est libris, armati sub vestris quasi alis in acie philosophica triumphamus. Non de nugis, non de antiquitatis titulis et umbris inanis gloriolae contendimus, quippe nunc utrimque in utriusque corpus numerose inserti, una, ut ita dicam, academia sumus, Oxonia Cantabrigiensis et Cantabrigia Oxoniensis. Studio fortasse aemulationis ardemus, sed contentionis nulla facula incensi exardemus. Nam quae causa litis, quae bilis causa inter sorores esset, praesertim cum unam matrem Angliam dulcissimam, patres duos eosdemque reges, fundatores multos eosdemque omnes aut in ecclesia pontifices aut in civitate proceres habuerint. Hoc unum addo, cum vos duo etiam sapientes cancellarios in omni procella suae pacis et securitatis summos patrones habeant? Caeterum non est quin fatear iuvenilem ardorem animi in utraque academia nuper decertasse utrum in perdiscendis artibus plus Aristotelis magnum acumen quam Rami fluens ingenium praevaleret. Sed istam, ut spero, apostasiam veteri, vera, et sapienti philosophandi consuetudine senilis experientia tollet: imberbis enim aetas id saepe agit quod recte fieri canties negat. Hoc quidem verum esse flos utriusque academiae tum tandem senserit, cum fructus ex flore bonarum artium colligeretur. Faxit Deus ut intuentes saepe nostra insignia perdiscamus sequi maiorum vestigia: insignia sunt liber, qui sapientiam, septem signacula, quae septem artes, et denique tres aureae coronae, quae artium fines et praemia significant. His praemiis iam, viri honoratissimi, per vos sub vere augusta et gratiosa principe cumulate perfruimur. Quare ut illi omnia propter maiestatem, ita vobis haec parva bonarum literarum dona propter insignem erga nos amorem studiose offerimus. Parva quidem sunt, si cum vestris in nos meritis ac beneficiorum magnitudine conferantur, ea tamen quae vestras laudes et virtutes tanquam exempla imitanda posteris relinquent et eloquentur. Sed communi hac causa relicta, ad postremam venio, quae est ut paucula de meipso locutus te orem, Mecoenas amplissime, ut lumine honoris tui illustretur hoc speculum laboris mei, id est, ut liber hic meus quem tibi commendo a te benevole susceptus liber et immunis fiat. Sermo ille brevis et sapiens, quae ultro bis habuisti mecum, Londini primum, cum librum tuo honori dederim, et iterum Oxonii, cum in medicina responderim, me quasi stimulus ad hoc opus perficiendum impulit. Cum ergo sis author quod scripserim, sis quaeso patronus et fautor ut non deficiam. Christum testor, nec spe quaestus, nec gloria commotum me quicquam scribere aut scripturum. Hoc solum contendo, ut tot annorum experentia, quam in veteribus philosophis perlegendis didicerim, mecum in pulverem non commutetur, utque studiosi iuvenes utriusque academiae a Ramo ad Aristotelem,id est a rivo ad ipsam scaturiginem bonarum artium revocentur. Ramum hic non condemno, nam doctus fuit. Aristotelem autem extollo, nam summus extitit. Sed fortasse minoris aestimabitur hoc opus meum quod veteres Aristotelis interpretes in eo sequar. Verbo respondeo quod, sicut dulce et salutare vinum ex vetustis et annosis vitibus premi quidem possit, quo reficiantur corporis vires, ita non ingratum philosophiae nectar ex priscis et antiquis rerum scriptoribus hauriri possit, quo mentes hominum delectentur, idque tum multo maxime cum reiectis faecibus ex animo grato (quod quidem contendi facere) propinetur. Sed hic finem facio (Moecenas optime), coeleste numen suppliciter orans ut tibi vitam cum sanitate corporis longam, honorem cum stabilitate virtutis firmum, fortunam cum affluentia rerum optimarum prosperam, finem denique cum salute mentis beatissimam concedat. Vale. Oxoniae nonis Martii anno 1585.

Tui honoris observantissimus
IOANNES CASUS

AD STUDIOSOS IUVENES UTRIUSQUE ACADEMIAE

OMEN philosophiae (benigne lector) semper augustum ac pene divinum fuit. Si enim nihil aliud sit philosophia quam ardens studium seu amor sapientiae, nescio sane an quicquam ab homine vi naturae desiderante scientiam, vel ad mentem excolendam illa rectius expeti, vel ad voluntatem dirigendam illa melius exoptari debeat. Quippe si Deus sit cuius centrum ubique, cuius circumferentia nusquam est, ut ait Empedocles, si Deus sit summum bonum ac infinitum verum, ut docet Aristoteles, si sola philosophia ratione mentem humanam Deo infinito vero per contemplationem, voluntatem Dio infinito bono per actionem adhaerere moveat, quanta sit vis tam excellentis sapientiae, quantus splendor ac fructus, facilem ex hoc loco (si nihil praeterea superesset laudis) coniecturam facias. Verum cum duae eiusdem habeantur partes, quarum altera est in obscuritate rerum posita, quae de vero, altera in probitate morum, quae de bono disserit, quamvis utraque sit admodum utilis, frugifera, et fructuosa, multo taman feracior est, ut utar verbis Ciceronis, quae in officiis versatur, a quibus constanter honesteque vivendi praecepta ducuntur. Aliae quidem artes humanae suas lauras hederasque habent, sed ad hanc ut ad reginam deamquae omnium (teste philosopho) referuntur. Est enim origine illustior, fructu uberior, fine beatior: authorem enim Deum, obiectum bonum, finem actionem virtutis (quae est ipsa beatitudo) habet. Reliquae sane rem aut vocem tractant ut recte sapere, at haec virtutes, ut iuste vivere perdiscamus. Voce congrua, Attica, subtili causam posse tractare, laudabile est illud quidem; numeris, figuris, sonis, eventis rem posse distinguere superamodum optabile; at veluti ad ianum sedere verasque opes mentis cuilibet volenti dividere ac impartiri, nescio sane an divinum dicam, seu certe quid excelsum huiusque solius partis proprium haberi debeat. Est enim norma morum, virtutum magistra, gnomon vitae, actionum regula: hinc nomen Ethices traxit, utpote quae morbos animi dispellere, affectus moderari, rationem dirigere, vitam totam quasi gemmis ac ornamentis virtutum perpolire docet. Ut enim corporis mala salutari medicina, ita animi vitia morali philosophia curantur ac leniuntur. Nollem hic ut quispiam carpendi studio delectatus putet me tantum humanae philosophiae adsciribere, ut divinae subscribere obliviscar. Scio equidem, nec non libenter agnosco hanc de qua agimus centisima parte cum illa non esse conferenda. Lucem enim in sole, lumen in stella video: dominam suspicio et admiror, ancillam tamen non contemno. Nescit profecto omnino distinguere qui in alterae theoricas et infusas, in altera politicas et acquisitas virtutes demonstrari nescit. Illam ergo solam necessariam ad salutem, hanc tamen inprimis utilem ad vitam et civitatem esse puto. Qui igitur utriusque studium coniungit, ut altera alteri inserviat et ancilletur, non minus recte et sapienter agit meo iudicio quam qui annulum ex auro splendido et gemma pretiosa conficit. Nam ut aurum gemmae nihil dignitatis distrahit, etsi sit minoris pretii, ita humana philosophae divinam non obscurat, quamvis minorem lucem ac laudem habeat. Vanum est quod solet hic obiici et obtrudi, nempe caduca cum aeternis, fucata cum veris, incerta cum necessariis, humana cum divinis coniungi non debere. Quasi vero omnes scientiae a Deo fonte, veluti imbres, non fluant ac instillentur in humana pectora: si omnes (quod negari non potest), inprimis haec morum ac virtutum nobilissima scientia. Non ergo lumen cum tenebris, coelum cum terra confundimus, si hanc partem philosophiae ut ancillam cum rerum divinarum studio copulemus. Contumaces enim saape aculeos ac stimulos rationis sentiunt, cum peccati veneno infecti articulos fidei non audiunt: non quid vires in verbo desint, sed quod virus peccati suffocarit. Hoc ergo est quod suadeo, hoc vehementer urgeo, ut tam casta, tam officosa virgo, qualis est morum philosophiae, diutius contempta et conculcata non iaceat, ut non solum in academicis spaciis ac subselliis disputet, sed etiam in moribus animisque hominum ad virtutis studium cultumque triumphet. Hoc enim nunc est, et olim fuit philosophorum institutum, qui de hac parte scripserunt, ut non intellectus solum optima praecepta meditando fieret sapientior, sed ut vita etiam optimorum vestigia et exempla imitando fieret illustrior. Te ergo (bone lector), quicunque es, rogo et obtestor ut has meas lucubrationes in morum philosophiam sic legas, sic interpreteris, ut intellectui consilia contra ignorantiam, ut voluntati alexipharmaca contra licentiam me propinasse putes. Agnosco equidem Apollonis lyram me nunquam tetigisse, mallem sane confiteri veram ignorantiam, quam profiteri vanam scientiam. Caeterum ad Cleanthis lucernam tua solius causa laboriosius in hoc opere evigilavi. Si igitur unquam (quod opto) per librum ad coronam, per templum virtutis ad templum honoris venias, hanc meam industriam (qua ut comite in via uteris) ne contemnas. Multi, ut vides, ultro et amice quasi tesseras suarum voluntatum in tabulis his meis reliquerunt, meque ad aleam melioris sortis multis doctisque versibus movent et adhortantur. Sortem meliorem certe non quaero, nam sorte mea contentus vivo: tibi solum in omnibus vigiliis studiisque meis et prodesse et placere studeo. Ut igitur illi stimulis adhibitis me sibi devinctissimum reddiderunt, ita si tu quo animo et cui haec scripserim serio et amice consideres, alacriorem ad maiora suscipienda, et suscepta perficienda, reddes. Sed ut unde suscepta est ibi terminetur oratio, res de qua scribo est morum philosophia, id est (teste Cicerone) dux vitae, virtutis indagatrix, expultrix vitiorum, morum magistra qua nullum aut maius aut melius a Deo homini conceditur beneficium. Haec dividitur ab Aristotele in Ethicam, quae de morum genere, in Politicam, quae de civitate, in Oeconimicam, quae de familia, in Monasticam, quae de privata ac solitaria vita disserit. Decretum est ex singulis partibus primarias quaestiones decerpere, easdemque more veterum philosophorum, at sine taedio, opponentis ac respondentis conflictu examinare. Facilis erit ordo: nam in omnibus expositionem, distinctionem, argumentum habes: in expositione textum, in distinctione artem, in argumento fraudem adversarii videas. In verbis parcus, in rebus multus esse contendo. Vocem lege, rem discute: tum si placet de sensu utriusque iudica. Vale.

HONORATISSIMO SUO DOMINO ET PATRONO COMITI LEICESTRENSI &c.
IOSEPHUS BARNSIUS TYPOGRAPHUS OXONIENSIS

DMIRABILEM hanc artem typographicam (Mecaenas amplissime) primum Iohannes Faustus Moguntiae fauste genuit, eandem Gulielmus Caxtonus civis Londoniensis probe aluit et perpolivit. Laus summa debetur authori qui invenit, laus magna debetur mercatori qui primum ad nos transvexit. Nam ut per illum taedium scribendi antiquorum monumenta evasimus, ita per hunc multorum Anglorum arte nunc fruimur et gaudemus. Londinum diu in hac arte floruit, et non invideo. Cantabrigia eandem nunc didicit, Oxonium recepit, et certe gaudeo. Nam si characteres typographi sint vera insignia et arma Minervae, ubi terrarum potius floreret haec nobilis scientia quam ubi vera publice docetur sapientia? Ut enim a fonte in rivum dulcis aqua, ita hic quidem a mente in praelum dulcissima Musa fluet. Non nugae, non aniles fabulae, non Aristarchi dentata opera hic excuduntur: ea solum ex his praelis in lucem venient quae sapientum calculis approbentur et Sybillae foliis sint verioria. Hoc unum nunc restat (vir inclytissime) ut hunc librum opus alterius ingenii et pignus laboris mei tuo honori offeram. Magna a te renovata sunt beneficia, multa per te impetrata privilegia. Ingrats essem si tacerem, ignavus essem si non scriberem. Ut ergo Thomas Thomasius collega meus sui, ita ego Iosephus Barnesius tibi (vir summe) meo patrono dominoque gratulor. Nos ambo et publico pro multis, et privato nomine pro magnis in nos meritis vobis utriusque academiae patronis devincti sumus, gratias immortales uterque agimus, maiores in posterum pollicemur.

PROSOPOPOEIA LIBRI AD LECTOREM

Recta sequi, vel pura loqui, vel vera tueri,
Omnibus ad coelos una parata via est.
Sic doceo patriam, sic me pater ante docebat.
Si tibi non placeo, nolo placere mihi.

IOANNES UNDERHIL VICECANCELLARIUS OXONII

Doctus es? Ergo Casi moralia laudibus effers.
Barbarus es? Morsus non timet ille tuos.
Liber enim a vitiis liber est qui prodit, et omnes
Virtutum numeros philosophando docet.
Non dedit hoc seclo praelum Oxoniense priorem, 5
Doctinaque dabunt secula nulla parem.

LAURENTII HUMPFREDI IN SPECULUM MORALIUM QUAESTIONEM IOANNIS CASAEI PRAEMONITIO

Rursus Caesaeus variato prodit amictu
In scenam, rursus perpolit ille scholas.
Gaudeo quod tali membro schola nostra fruetur,
Quo totum corpus pulchrius esse queat.
Londini coepit logicos excudere libros, 5
Talibus ex scatebris nobilis unda fluit.
Coticula est acuens animos dialectica: nodos
Solvit, et emuncti est regula iudicii.
Iam vero Speculum nostris proponit ocellis,
Quod verbis nitidum est, ordine perspicuum. 10
Hoc speculum vobis nunc Oxoniensis alumnus
Porrigit, en praeli dat quoque primitias.
Ex speculo poteris formam speciemque tueri,
Et turpes maculas tergere. Socraticum est.
Est speculum morum, vitae praelustris imago. 15 (Moralium
O quantum distant haec duo, vita, logos!
Disserimus logice, sic disceptamus acute:
Est hominis proprium cum ratione loqui.
Sed nunc Casaeus verbalis desinit esse,
Haec docuisse sat est, haec didicisse satis. 20
Nunc opus est maius, nostros cupit esse reales:
Laus est, virtutem moribus exprimere.
Sic moralis eris, si non quaestor, at actor. (Quaestionum
Quaere, sed ut cesses quaerere. Vive magis.
En schola Xenocratis. “Quid virtus?" saepe requirit, 25 (Eudae-
“Quando," inquit sapiens, “illius usus erit?" (monidas
En schola nostra sonet virtutem, at vivere discat.
Attica gens dicit, turba Lacaena facit.
Sed quatuor recolas, quicunque haec Ethica volvis, (Cautiones quatuor
Ut spinas vites, percipiasque rosam. 30
Finis Aristoteli fixus non ultima meta est, (1. Foelicitas Aristotelica
Progredere ulterius, ni miser esse velis.
Nosse Deum patrem Christumque haec vita beata est, (Ioan. 17
Hoc solum summum salvificumque bonum.
Naturae palpo ne sis, sed deprime cristas. 35 (2. Liber arbitrium
Servum est, ni Christus liberet, arbitrium.
Fac, operare: operum meritis ne adscribe salutem, (3. Operum iustitia
Sola fides, et non Ethica, iustificat.
Hic tua facta seras, post imminet hora metendi,
Defunctos manes nil relevare potest. 40 (4. Opera & suffragia
His ubi Aristoteles vester contraria scripsit, (pro defunctis
Consule Casaeum, gratia sitque Deo.

THOMAS BICKLEUS DOCTOR THEOLOGIAE

Quid quaeris, iuvenis? Mores hauire pudicos?
De hisce loqui docet ut doctus Aristoteles?
Hoc dat utrumque tibi non casus, sed Casus, huius
Vitam lingua refert, vivit ut ipse docet.
Scire loqui liber hic de moribus instruit omnes, 5
Moribus antiquis vivere rite iubens.

ARTHURUS YELDARDUS DOCTOR THEOLOGIAE

Optima quisque amas degendae dogmata vitae
Perspicere atque animo fixa tenere tuo,
Huc ades, en, Speculo ut parvo Casus Oxoniensis
Subiicit illa oculis perspicienda tuis.
En, speculum ut parvam, sed quo non clarius ullum est, 5
Ingentis monstrat sedulitatis opus.
Quicquid enim sophiae moralis ab aethere summum
Socratis in terras transtulit ingenium,
Quicquid Aristoteles illius ab ore disertus
Accepit, libris inseruitque suis, 10
Id totum parvo in speculo magna arte politum
Conclusit Casus hic, conspicuumque dedit.
Hinc Casus adversis iactatus casibus olim
Non casu evasit clarus et eximius.
Hinc tandem, et merito, Casus hoc cumulatur honore, 15
Fiat ut Oxonicae gloria magna scholae.

GUILIELMI COLI DOCTORIS THEOLOGIAE OGDOASTICHON

Disseris argute, reserasque obscura diserte,
Verborum et rerum pondera quaeque tenes.
Clarus Aristoteles studio sudavit in isto,
Quem cuncti primas obtinuisse ferunt.
Sed tamen in multis Sphinx est, aenigmata fundens, 5
Quae tandem auspicio sunt patefacta tuo.
Sit tuus istae, precor, patriae labor utilis usque:
Hoc cupis ex animo, praetereaque nihil.

MARTINUS COLIPEPERUS DOCTOR MEDICINAE

Cur latuere casa tenui tua dogmata, Case,
Case, tua meritus non latuisse casa?
Luce foroque scholidque haec sunt moralia digna,
Luce, scholis, claro dignior ipse loco.
Sin tua, Case, tibi securos det casa somnos, 5
Inque casa Musis plus tibi, Case, vacet,
Perge diu esse quod es, scribendo docendoque clarus.
Sic casa in hac nunquam, Case, latendo lates.

EDMUNDUS LYLIUS DOCTOR THEOLOGIAE

Musa diu sterilis tandem est enixa gemellos
Ingenii foetus (Case diserte) tui.
Cernimus optatos maturo tempore fructus
Quos paris, et sophiae nobile texis opus.
Scilicet antiquis quantum Stagirita sophistis, 5
Morali quantum praestitit arte Plato,
Tantum philologos splendens tua fama modernos
Vicit, et invictis obstruit ora viris.
Dictio clara, stylus facilis, contractio suavis,
Ordo, modus, methodus, pondera, cuncta placent. 10
Abdita delituit sylvestribus obruta spinis,
Et prope dumetis septa sophia fuit.
Occuluit fontes limosis foeda lacunis
Barbaries studiis insidiosa bonis.
Invida posteritas nimium novitatis amica 15
Praestantes veterum spernere coepit opes,
Pollentes veterum gemmas, praeclara sophorum
Dogmata, priscorum mellea scripta patrum.
Hos aperit fontes, has clara in luce reponit
Gemmas ingenio Casus et arte valens. 20
Doctior an melior, logicisve instructior armis,
Lis est, an morum maior in arte Charis.
Haec cui vilescant promat sua, fonte relicto,
Cui libet, huic rivis ora rigare licet.
Credite (vos iuvenes) quorum est iam messis in herba, 25
Debetur priscis laurea prima sophis.

OLIVERUS WITHINGTONUS DOCTOR MEDICINAE

Quae multis sophiae studii docuere periti
Libris, haec paucis continet istud opus.
Mille locis quae sparsa legas collecta videbis,
Hinc simul atque semel singula nosse potes.
Macte animi nunc, Case: liber te vendicat omni 5
Hic tuus invida, lausque perennis erit.
Quique tibi nocuere prius, nocuisse pudebit,
Eversamque tuam qui voluere scholam.
Quam sit at illa ferax, hodie quam laeta triumphet,
Edita nunc vel me scripta tacente docent. 10
O utinam tales vellent progignere fructus,
Invidiae morsu qui nocuere tibi!
Iam cesset livor, cessent maledicta, sed ipse
Ne cesses quaeso scribere. Vale.

IOANNES DELABERUS DOCTOR MEDICINAE

Clarus Aristoteles tibi, Case, recondidit artis
Arcana et solum te reserare iubet.
Nemo ergo melius divino munere pandit
Abdita, nec nodos explicat utilius.
Plaudite nunc igitur, iuvenes, mysteria prostant. 5
Discite foelices scripta polita viri.

ANTONIUS AILWORTH PUBLICUS MEDICINAE PROFESSOR

Vita beata sua laude est praestantior omni,
Digna magis sacro semper honore coli:
Laude an honore decet morum celebrare magistrum,
Qui summi ostendit praemia certa boni,
Virtutis qui monstrat iterm pretiumque perenne 5
Et vitii aeternum deedcus esse docet?
Ergo tuus tibi constat honos, doctissime Case,
Laudari meritus non patietur honos.
Non vitiosus eris, si laudem, Zoile, carpis,
Sed vitium es, si te iustus adurit honos. 10

FRANCISCUS WILLIS
PRAESES COLLEGII DIVI IOANNIS PRAECURSORIS

Lector, habes fratres donatos luce gemellos,
Foelicem tali dicito prole patrem.
Cogitat hic plures, effoetaque corpora reddet,
Vivat ut in natis secula longa suis.
Haec monumenta, tuo nuper sata, Case, cerebro, 5
Quantam mox sobolem sint paritura vide.
Nam bene moratos alios, qui moribus ipse
Conspicuis splendet, reddere iure potest.
Sancta fides, vitae probitas, illaesaque fama,
Clara magis scriptis sunt documenta tuis. 10

CARMEN IOANNIS READI
IN MORUM PHILOSOPHIAM IOANNIS CASI

Sunt laeti fructus magni castique laboris,
Atque favos dulces sedula praestat apis.
Fertlis in studiis labor est: dialectica nobis
Iam genuit mores, sarcina prima novam.
Altera iam proles communes exit in auras: 5
Case, tenes portum, quo tibi cursus erat.
Magnus Aristoteles, mundi stupor, orbis acumen,
Naturam, mores, maxima, mira docet.
Naturam princeps mores accepit ab illo,
Qui mores coelo devocat, inde docet. 10
Socratis inventum Stagirites perficit, illum
Hic Casus magna sedulitate docet.
Si quis inest candor, linguis animisque favete,
Haec merces tanti sola laboris erit.
Durus erit, si quis segetes proculcat in herba: 15
Si fiat, Zephyri verba caduca ferent.

ETHICI ET HERCULEI PARTUS MAGISTRI IOANNIS CASI
GENETHLIACON, AUTHORE NICOLAO BALGAIO

Ergo ·mÒtexnow erit solus mihi Casus in urbe?
Atque erit hic vindex solus Aristotelis?
Quanto ego sum foelix collega! Quantus in illo
Impiger est animus, taedia dira vorans!
Bis decies rediit circumfluus annus ad ortum, 5
Ver toties terras pinxit honore novo,
Dum gravido gestans opus istud pectore Casus
Parturit: o proles lenta, sed Herculea!
Nam velut in magni coelestes Herculis ortus,
Nox trinas fertur continuasse vices, 10
Sic liber, Alcideae vires habiturus et arma,
Coelitus et sensim concipiendus erat.
Sique animo vatis sit verus et entheos ardor,
(Quale animo vatis numen inesse ferunt)
Herculeo plus quam fato, Rameia monstra 15
Ingenii foetu, Case, fugabis ovans.
Hoc si praestiteris, maior tuus Hercule partus
Lentior ut fuerat, laetior esse potest.

THOMAS DOCHEN

Unus Aristoteles conscripsit multa, sed illa
Non satis a multis cognita scripta viris.
Altera pars studio facta est obscura librorum,
Devius averso ut tramite lector eat.
Altera pars caecis tractans contecta latebris, 5
Materiae abstrusa est pro ratione suae.
Maxima pars, moremque hominis geniumque secuta,
Presso aut perplexo est enucleata modo.
Ducere in apricum multi studuere priorum,
Ante quod obscura texerat arte senex. 10
Haec quoque nostrorum plenis successibus aetas
Coeptum indefessis mentibus ursit opus.
Et bene successit: nam non satis obvia dudum
Iam recitat memori quilibet ore puer.
Haec tibi cum paucis tam clari gloria facti, 15
Case, venit longos concelebranda dies.
Accepit magnam per te dialectica lucem,
Iam pridem studiis facta diserta tuis.
Ethica consequitur, cultuque adiuncta sorori,
Divitias domini praedicat usque sui. 20
Da comites reliquas, si fas est, Case, sorores:
Una sit erga omnes officiosa manus.
Hoc nos, hoc nostram te poscere credito matrem,
Et sine coniunctas pondus habere preces.

ROBERTUS CRANE QUONDAM SOCIUS COLLEGII BALIOLENSIS

Casus quid dubitet studium commitere praelo?
Charta perit casu quae lacerata iacet.
Invidus at forsan rabido te perdere dente
Vellet, si posset, non vallet ille tamen.
Ergo quae restant obscuris tecta tenebris, 5
Caese, precor, calamo scribito, sicque vale.

DE MORALIUM QUAESTIONUM SPECULO
A IOANNE CASO IN ARTIBUS MAGISTRO DILIGENTISSIME DESCRIPTO ET CONCINNATO,
THOMAE DROPI MAGDALENSIS CARMEN

Quantum luce praeit pallentia cornua lunae
Armatus radiis Phoebus in orbe volans,
Tantum inter reliquas celsum caput erigit artes
Ethica, Pierii gloria prima soli.
Haec Themis, humanae pandens oracula vitae, 5
Et quae fit iusti semita recta docens.
Haec Helice, vectis sinuosa per aequora mundi
Commonstrans summi littora fausta boni.
Affectus, aestus, fastus, fremitusque furentes,
Euripos varios quos vaga corda cient, 10
Tranquillat, sedat, leni moderamine placat,
Aut rigido imperio fraenat et arte domat.
Cautibus e duris genuit quos Caucasus horrens,
Immanes Thracas, indomitosque Scythas,
Instruit, immutat, concinnat, perpolit, ornat, 15
Levigat, illustrat, diis facit esse pares.
Atticus hinc Socrates sapiens ab Apolline dictus
Hanc fertur primum condocuisse suos.
Post senis Actaei Stagirites aemulus ardens,
Ausus eam in denis accumulare libris. 20
Hos iam laevato speculo doctissimus offert
Casus, Aristotelis fidus ubique comes,
Quo bene declarat quanto veneratur honore
Antiqua a doctis tradita scripta viris.
Quo bene declarat quam non placet illa moderna 25
Cacosophia recens, misosophia nocens.
Quisquis ad Aonios discursas impiger hortos,
Mitibus in studiis tempora multa locans,
Ethicon hoc Casi speculum spectato politum,
Ingenii specimen non mediocre boni. 30
Lumen inest, et flumen inest, et numen in illo,
Ordinis, eloquii, Daedaliaeque deae.
Omnia perfecte definit, dividit apte,
Invenit ingenio, iudicioque locat:
Praecinit ornate, clare distinguit, acute 35
Obiicit, argute solvit ubique griphos.
Adde quod est speculum, speculum pol pulchrius, in quo
Vita duplex viva picta colore micat:
Altera contemplans, tranquilla per otia vernans,
Altera agens, turbis turbida saepe suis. 40
Est speculum in quo virtutum Charitumque relucent
Semina, radices, germina, fructus, odor.
Perlege quicquid inest, lectum, mihi crede, placebit,
Lectum, crede mihi, commoda multa feret.
Perlege quicquid inest, sic lingua nempe disertus, 45
Iudicio prudens, moribus almus eris.7
Tu quod agis, satagas, peragas, doctissime Case,
Assidue Musis invigilato bonis.
Da nobis patriaeque tuae, populisque remotis,
Ingenii, genii, pignora plura tui. 50
In cana hercle tuos pervolvent secla labores,
Perpetuoque tuum nomen honore colent.
Vosque, Calensis soboles devota Minervae,
Et been moratae casta propago deae,
Ne Casum vestrum casus deverrat iniquus, 55
Coelestem precibus sollicitate patrem.

RICHARDUS EEDES AEDIS CHRISTI

In Speculo quicunque tuo defigit ocellos,
Case, quod emendet, quodque sequatur habet,
Quodque datur paucis. Sic discet doctior esse,
Ut nequeat pariter non magis esse bonus.
Te solum decet hinc oculos avertere, ne sis 5
Narcissi in morem captus amore tui.

IDEM IN ZOILUM

Lumina dum Zoilus Speculum in Morale retorquet,
Se videt, et mores non probat ipse suos.
Qui placet ipse sibi, dum se non aspicit ipse,
A Speculum Morum, ne videatur, abit.

BARTHOLOMAEUS WARNER

Clavis Aristotelem reserans, sensumque reclusum
Ostendens, posset dicier iste liber:
Nam sic exponit, sic explicat omnia, cunctis
Sensus Aristotelis notus ut esse queat.
Invidet et carpit quod non capit indivus, et se 5
Hinc probat ignarum, quod minus ista probat.
Bis sex authores author coniunxit in unum:
Ut simul hos omnes, qui legit ista, legat.

MICHAEL GREENE

Euge liber, libro non concessure priori,
Euge minor natu, non tamen arte minor.
Lima fuit linguae prior, hac incude sed omnis
Cogitur in dubias impetus ire vias.
Case, nec est casus mores formare, nec artis: 5
Est sacris dignum moribus illud opus.
Qui tibi cum placidi semper facilesque fuere,
Materies operis est ea digna tuis.
Fortunate senex, ergo tua fama manebit:
Hi tibi magna satis sunt monumenta libri. 10
Nulla tuas laudes excindent secula, nomen
Nulla tuum quae non terra loquetur erit.

MARTINUS READUS

Si praeclara loqui, si quae sunt vera tueri,
Utque probata bonis sit tua vita, velis,
Hunc lege: (deme sacros) non est mihi cognitus alter
Qui melius tradit talia totque liber.

MIRA GUARDA

Scripsit Aristotles, “virtus quae scriberet, ipsa
Extrueret laudis si monumenta suae."
Illud Aristoteles, quod Casus, scriberet, ipse
Si scholia ingenio scriberet apta suo."
Debet Aristoteli virtus insignia, Caso 5
Debet Aristoteles serta, trophaea, decus.

RODOLPHUS RAVENS

Zoile, quid turges? Rumpas licet ilia, casu
In Casum nullo vis violenta cadet.
Tu citius libro dentes colliseres isto,
Cuius in archetypo nomina Casus habet.
Quisquis enim mores hominum spectabit acute 5
Fit bonus hinc melior; sit malus ante, bonus.
Ne quid mira canam, tu recte intellige Casum,
Nec si discuipias, Zoilus esse potes.

SABINUS CHAMBERUS

Inclytus ille Casus logicae qui praebuit arti
Lumina, cum tenebris semisepulta fuit:
Ut fausto tumidos reparet medicamine mores,
Egregia denos edidit arte libros.
In quibus explicuit facili brevitate loquendi 5
Quae facienda bonis, quae fugienda malis.
Praemia quae repetit studii sunt gratia vocis
Cum precibus mentis, quae dare nemo neget.

IOANNES WILLIAMS COLLEGII OMNIUM ANIMARUM SOCIUS
AD AUTHOREM

Mores, ingenium, sophiam, docet, exprimit, auget,
Prudens, pura, pius, vita, loquela, labor.
Haec tria, Case, tuo nectuntur iuncta libello,
His tribus adde salem mentis, et artis opus.
Prisca novis, vitiosa bonis, aeterna caducis 5
Coniungis, Speculo discutienda tuo.
Quos metuis metuisse pudor, sprevisse decorum,
Edomuisse parum est, edocuisse decus.
Lux, decus, auxilium, studiosis, artibus, orbi
Fulge, vive, vige, macte labore, vale. 10

RICHARDUS HARLEY

In speculo discit moderari foemina vultum,
In speculo sparsas colligit illa comas.
Stulta quid in nigro te spectas foemina vitro?
Vitra tibi Cakus lucidiora dedit.
Sive velis animi, seu frontis tollere rugas, 5
Nulla queunt simili tollere vitra modo.

ALIUD

Iure vocas divi te praecursoris alumnum,
Primus apud nostros Ethica namque doces.

GRIFFINUS POWELL EX COLLEGII IESU

Livida mordacis fregisti spicula Momi,
Ut nequeant Speculum laedere, Case, tuum.
Invide confractos deponito Zoile dentes,
Iam lacerare nequis, lingua recisa tua est.

IOANNES PRIME IN MORALEM PHILOSOPHIAM IOANNIS CASI

Discipuli Casum si qui coluere magistrum,
Quos fecit morum praemia Casus habet.

TABULA VIRTUTUM ET VITIORUM OMNIUM

Fructus, nempe foelicitas, quae est omnium virtutum palma.
Palmites, quae sunt singulae virtutes, a quibus fructus, nempe foelicitas, pendet. Hae sunt aut:	Morales, ut: 1.Fortitudo, quae est columna civitatis; cuius opposita sunt: Audacia. Timor. 2. Temperantia, quae est voluptatum habena; 3. sub qua est continentia; cuius opposita sunt: Libido. Naturae stupor. 4. Magnificentia, sub qua est liberalitas; 5. quae est reipublicae veluti gaza; huius opposita sunt: Prodigilitas. Avaritia. 6. Magnanimitas, sub qua est modestia; 7. quae definitur recta honorum appetendorum norma; huius opposita sunt: Seditiosa ambitio. Pusillanimitas, seu vitiosus pudor. 8. Mansuetudo, quae est furentium affectuum domina; huius opposita sunt: Iracundia. Lentitudo. 9. Affabilitas, quae est facetiarum regula; huius opposita sunt: Adulatio. Morositas seu contentio. 10. Comitas, quae est in iocis honestis, dulcis quasi philomela; eius opposita sunt: Scurrilitas. Rusticitas. 11. Iustitia, quae est humanarum actionum censioria quasi trutina; huius opposita sunt: Damnum inferre. Damnum pati. 12. Amicitia, quae est animorum in virtute quasi vinculum aut catena; huius opposita sunt: Indulgentia. Odium. 13. Veritas, quae est certa dictorum factorumque regula; huius opposita sunt: Arrogantia seu iactantia. Dissimulatio. Intel-lectuales, ut: 1. Ars, quae caduca 2. Scientia, quae necessaria 3. Intelligentia, quae prima principia 4. Prudentia, quae fortuita et contigentia 5. Sapientia, quae aeterna et divina respicit; his omnibus opponuntur: Ignorantia, unde error; Insolentia, undi sui amor oritur.
Radix, nempe humilitas, quae est primus gradus in scala virtutum et quasi fibra qua inter se uniuntur omnes. Huius opposita sunt:	Superbia. Abiectio animi.

AD LECTOREM

Arborem virtutem ac vitiorum (benigne lector) delineaveram, sed deficiente Polycleto, id est artificioso insculptore, radix exaruit totaque evanuit planta. Eius tamen loco brevem hanc tabulam substitui, in qua summam eorum quae sequuntur poteris intueri.

[SENECA LIB. II EPIST. xvj
AD LUCILIUM

Illud ante omnia vide, utrum in philosophia an in ipsa vita profeceris. Non est philosophia populare artificium nec ostentationi paratum; non in verbis sed in rebus est.

In ABCEDatio morum accuratius de singulis virtutibus eorumque oppositis egi, in quo etiam virtutum species et malorum adhibui.]

Perge ad librum primum