Tessera caerulea - commentariolum. Tessera rubicunda - nota textualis. Tessera viridis - translatio 

IOANNIS AUDOENI EPIGRAMMATUM LIBER DECIMUS 

1. AD ROGERUM OWEN, MAECENATEM

Est tua, virtutis studium, prope propria virtus,
Hanc tu sponte foves, ingenioque faves.
Alterutrum in quocunque vides, amplecteris ultro,
In te mensura cum sit utrumque pari.

2. IN PONTICUM, SANUM INSANUM

Prospera te fecit fortuna salusque superbum:
Cum fueris aeger, Pontice, sanus eris.

3. QUOTA HORA EST?

Viventi mors obrepit, iuvenique senectu.
Horaque dum quota fit quaeritur, hora fugit.

4. BACCHI APOTHEOSIS

Vinum vera vetus promit, mysteria prodit.
Sicca latent hominum pectora, pota patent.
Vinum cor aperit, renes Rhenensia vina
Scrutantur, Vacchum quis negat esse deum?

5. IN LABIENUM TACITURNUM

Si sapis, es stultus, cum nil, Labiene, loquaris.
Sive (quod es) stultus sis, Labiene, sapis.

6. FIDES CEREA

Credebant nummos sine chirographo, sine cera
Sinceri veteres. Nunc sine utroque nihil

7. AD FIRMICUM. DE SEPTEM PLANETIS

Sol aurum astrologo est, argentum Cynthia, cuprum
Alma Venus (Veneri patria Cyprus erat),
Mercurius vivum argentum, Mars funebre ferrum,
Iupiter est stannum, plumbeus huic pater est.
Accipe de septem tibi, Firmice, quinque planetas: 5
Sat mihi sol solus, luna sat una mihi.

8. IN QUENDAM ILLIBERALEM

Carmina de coelo possunt deducere lunam.
Ex loculis lunam carmina nulla tuis.

9. PRIMATUS MARITALIS

Nocturnum imperium muliebre, virile diurnum est.
Regnat enim noctu Cynthia, solque diu.

10. IN QUANDAM

Pluma supra caput est, et sub pede suber, utrumque
A capite ad calcem te probat esse levem.

11. FIDES

Astra oculus vicina, polum sed opinio cernit.
Sic oculo caelum cerno, fideque Deum.

12. AD THOMAM, BARONEM DE ELLESMERE, CANCELLARIUM ANGLIAE &c., 1612

Amissus tibi filius unus, et unica nuper
Filia, adhuc superest unus, at ille trium
Instar Ioannes, natorum summa tuorum.
Summus adhuc superest, non modo summa trium.

13. CONTEMPTUS MUNDI

Faelicem vitam vis vivere? Spernito vitam.
Vivit enim misere, cui sua vita placet.

14. AD ROBERTUM CARUM, VICECOMITEM ROCESTRIAE, ET HENRICUM DANVERS, BARONEM DE DANTESAY &c.

Iacobos tu quinque, et tu mihi quinque dedisti,
Non temere vobis disticha quinque dedi.
Me vestro nec amore licet nec munere digner,
Si tam cara forent caetera, dives eram.

15. AD AMICUM COELIBEM

Ureris? Uxorem ducas, non expedit uri.
Coniugis in gremio mortificanda caro.

16. IN BALDINUM

Edidit indignos, in lucem, luce libellos
Baldinus, dignos at tamen igne libros.

17. DECALOGUS ET SYMBOLUM

Cur credenda mihi faciendis plura iubentur?
Non tam difficile est credere quam facere.

18. SCIENTIA ET CARITAS

Sunt duo noscendi, duo sunt mihi semper amandi,
Numen et ipsus ego, numen et alter ago.

19. DE DECIMIS. AD LAICOS

Qui venit hinc fructus, fructus supereminit omnes,
Posterior nono est undecimaque prior.
Quam bonus en Deus est, sibi qui non exigit ipse
Plus decimo, vobis qui dedit ipse decem!

20. DE DEO ET MUNDO

Non est in mundo Deus hoc, sec mundus in illo est.
Hoc sumus in mundo nos, utinamque Deo.

21. IUS DECIMARUM ET PRIMITIARUM

Omega et alpha Deus. Rerum petit ergo tuarum
Iure tibi decimas primitiasque Deus.

22. SPES, FIDES ET CARITAS

Solus amor nobiscum intrat penetralia coeli,
Non habet in coelo spesve fidesve locum.
Credendum post funera nil erit, omnia cerno,
Sperandum mihi nil, omnibus ecce fruor.
Semper erit quod ametur. Amor post funera vivit, 5
Dum Deus in coelis ipse superstes erit.

23. IN POLYDORUM

Cui iacet in clausa nummus quasi mortuus arca,
Argenti vivi nil Polydorus habet.

24. AD SEIPSUM

Bibliopola tuos ambivit, Oene, libellos.
Dixisti pretium versibus, ille dedit.
Excussus liber extat, emis tua carmina nummis.
O miser, ingenium vendis emisque tuum.

25. IN UXORIUM

Clavum in puppe tenes, at te tua scafa gubernat,
Qua gerit haec eadem te tua cymba regit.

26. CONIUGES. DUO IN CARNE UNA

Corpore mistorum nisi cor amor uniat, ambo
Non fiunt unus, sed sit uterque duo.

27. HOMO SOLARIS

Sol semper rapido currit contrarius orbi.
In cursu vitae solem imitetur homo.

28. IN MONTANUM

Ingenii, Montane, tui est vigor igneus. Unde
Colligis hoc, inquis? Nascitur igne nihil.

29. LONDINUM

Urbs sterilis fructus agrorum in stercora vertit,
Fertilis in fruges stercora vertit ager.
Tu victum debe avido vitamque colono,
Debet stercoribus non minus ille tuis.

30. AD AMICUM SUUM THEODORUM PRISE, THEOLOGUM

Semper in incerta re tu mihi certus amicus,
Ne sit amicitiae nomen inane, caves.
Quem verbis profitere, probas tu rebus amorem,
Linguae vocali consona vita tua est.

31. DE ATHEIS ET POLYTHEIS

Tot timet esse deos quot fert incommoda pauper,
Esse deos nullum sperat avaritia.
Impietate minus, quam copia, peccat egestus,
Ista deos posuit, sustulit illa deos.

32. SOLI(CI)TUDO. AD PONTIUM

Nocte dieque aures feriens clamoribus uxor
Te tua sollicitum, Pontice, semper habet.
Quid superest remedi? De soli(ci)tudine tanta,
Tertia dematur syllaba, salvus eris.

33. F A S*

Spe coelos et amore fideque ascendere F A S est,
Absque tribus coelos his penetrare, nefas.
Spes laeva dextraque fides assistit amori.
Virtus in medio maxima constatat amor.

* Fides. Amor. Spes.

34. AD DOCTUM ET DISERTUM EQUITEM ROGERUM OWEN

Esse videris iuvenis, doctissime, si vel
Surdus ego, vel tu mutus, Oene, fores.
Te iuvenem credat nemo nisi clauserit aures,
Te, si non claudat lumina, nemo senem.

35. OCTO

Servator mundi pronunciat octo beatos,
Servatrix quatuor-bis beat arca Noae.

36. DE PRIMATU VIRI. PROBLEMA

Cur Deus omnipotens ex coniurge condidit Evam?
Congeneri ne se diceret esse parem.
Si terra prognata foret, soror esset Adami,
Seque parem fratri crederet Eva soror.

37. CONIUNX

Inferior cum sit quaevis matrona marito,
Unica cur sexum signat utrumque nota?
Cur aeque coniunx vir et uxor uterque vocantur?
Uxor enim non est aequa, at iniqua, viro?

38. EPIGRAMMA

Est nostrum, quorum est epigrammata scribere, munus,
Quolibet ex ligno Mercurium facere.
Versor ego in verbis, veluti Paracelsus in herbis.
Subiicit ille sibi res, ego verba mihi.

39. IN PAULAM, FOEMINAM LECTISSIMAM

Miraris quare lectissima, Paula, voceris?
In mediam lectus te tenet usque diem.

40. IN QUENDAM LITIGIOSUM

Causi-ficus si non esses, litesque creares,
Causi-dicus quanquam sis, morere fame.

41. LECTIO SACRORUM

Et latro et cautus praecingitur ense viator.
Scripturam haeretici Catholicique legunt.

42. AD IOANNEM WILLIAMS, CAMBRO-BRITANNUM OXONIENSEM, THEOLOGIAE DOCTOREM ET COLLEGII IESU PRINCIPALEM

Scrutaris tu scripturas veteres novasque,
Ianus es, a tergo quid sit, et ante videt.

43. AD IOANNEM WILLIAMS, CAMBRO-BRITANNUM CANTABRIGIENSEM, THEOLOGUM ET COLLEGII S. IOANNIS SOCIUM, 1612

Ingeniose tuum iuvenis ne conde talentum,
Cambrorum per te perpetuandus honor.

44. AD IOANNEM WILLIAMS, CAMBRO-BRITANNUM LONDINENSEM, REGIS AURIFICEM

Civile ingenium plusquam civile videtur,
Iane, tuum. Plus, me iudice, cive sapis.

45. AD EOSDEM

Tres mihi cognati, mihi vos tres estis amici,
Tres Iani, vester sum quoque Ianus ego.

46. AD CREDITOREM

Est tibi, qui debet, servus, qui solvit, amicus.
Debita qui non vult solvere quid? Dominus.

47. VERITAS IN PROFUNDO. IN FUCATAM

Falsa patent, at vera latent. In te patet istud.
Nam faciem fictam, caetera facta geris.

48. IN PHYLLIDEM

Das gratias, at, Phylli, negas tamen oscula gratis:
Ingratum et gratum est, quod dare, Phylli, soles.

49. GRAVITAS ET LEVITAS

Sint gravitas levitasque sibi contraria quamvis,
Sit grave nolo meum, sit leve nolo caput.
Quorum utrumque malum est, odi contraria. Coniux
Sit mihi nolo levis, sit mihi nolo gravis.

50. IN GARRULLUM, MORBO COLICO LABORANTEM

Lingua loquacior est, culus taciturnior aequo.
Illa loquendo homines, iste tacendo necat.

51. IN THEOLOGASTRUM SOPHISTAM

Quid tibi neglecta virtute scientia prodest?
Desine iam verum quaerere, quaere bonum.

52. ACTIO ET PASSIO

Qui mala multa facit, patietur multa vicissim.
At mala qui patitur plurima, pauca facit.

53. RESIPICENTIA ET REMINISCENTIA

Me miserum, meminisse dolet iam, quae mala feci
Plurima. Quae passus sum, meminisse iuvat.

54. DAMNATUS

Tristis, et undecimo tua par fortuna Decembris.
Post lucem sequitur nox tibi longa brevem.

BEATUS

Undecimo Iuni tua par sors laeta videtur,
Post noctem fulsit lux tibi longa brevem.

55. FELIX ET FESTUS

Infestus tibi, Paule, fuit sanctissime Festus.
Infaelix Felix et tibi, Paule, fuit.

56. [= 51]

57. DEMOCRITUS ET HERACLITUS

Temporis iste sui casus et crimina flevit,
Risit stultiam temporis ille sui.
Semper enim miseri mortales, semper inepti,
Hic ut in aeternum rideat, ille fleat.

58. SEMPER IDEM / SEMPER EADEM / SEMPER IDEM

Spes eademque fides sit semper, amorque sit idem,
Ingeniumque tibi sit sibi semper idem.

59. IN IGNORANTEM ARROGANTEM LINUM

Captivum, Line, te tenet, ignorantia duplex:
Scis nihil, et nescis te quoque scire nihil.

60. IN POETAM MAEVIUM

A non-ense malum, Maevi, nil discrepat, ergo
Multa licet facias carmina, nula facis.

61. HELENA ET PENELOPE

Tyndaris Iliadem fama super aethera vexit,
Implet Odysseiam gloria Penelopes.
Penelopes-Helenae morientur nomina nunquam,
Haec quoniam voluit, noluit illa, rapi.

62. VITA

Vitam sic exit natura, ut aranea telam:
Longus, at in lapsum pronus, uterque labor.

63. IN PAULAM

Usuris vir, Paula, tuus, tu corporis usu,
Vir victum qaerit faenore, tu femore.

64. IN AVARUM PARCUM

Nil numerare iuvat, nihil addere semper acervo,
Multiplicare nihil. Divide, dives eris.

65. VERITAS ET VIRTUS

Nunquam tam pauci, quam nunc bene vivere, discunt.
Nunquam tam multi qui docuere viam.
Credendi docuere vias hoc tempore multi,
Qui docuere vias, non docuere viam.

66. SCRIPTORES HUIUS SECULI

Carpimus extremas voces et verba priorum.
Priscorum, qui nunc scribimus, echo sumus.

67. TRES RECTORES MUNDI

Theiologus sapiens sit, ut omnibus omnia fiat,
Iuridicus prudens sit, medicusque sciens.

68. VOTUM AUCTORIS

Nec paupertatem nec opes desidero magnas,
Nolo parum, nimium non volo, sat mihi sat.

69. LIBRI PROHIBITI

Nitimur in vetitum semper, cupimusque negatum.
Uxor amatori sordet, amica placet.
Deformis dum servatur, formosa videtur.
Sic vetitus pulcher creditur esse liber.

70. IN FESTUM

Cum tibi sim perfidus ego, mihi perfidus es tu.
Cur ita? Respondes, “proximus ipse mihi.”
Proximus esto tibi, nollent mihi proximus esses.
Cur ista? Vicinos non amo, Feste, malos.

71. PSEUDO-ECCLESIA

Se sponsam domini quae non ecclesia iactat?
Pars tamen istarum quante meretricula!
Si non mentitur sibi pseudo-ecclesia, plures
Uxores Christi quam Salomonis erunt.

72. IN DECIANUM

Mundus, ais, malus est, cum sis tamen unus eorum,
Quorum opera mundus sit, Deceianus, malus.

73. IN DIDYMUM

Baccalaureus es vetita iam moechus in arte,
Dindyme. Cum fueris leno, magister eris.

74. AD G. T., 1606

Servi discipulus cum sis dominusque magistri,
Faelix es dominus, discipulusque miser.

75. RAGION DI STATO

Regnum iuris erat recti respublica quondam.
At nunc ius regni regnat ubique novum.

76. IN QUENDAM CRUCIGERUM HYPOCRITAM

Esse crucifixi iuratus creditur hostis
Belzebub, et visae vertere terga cruci.
Non tamen iste crucem fugis impius angelus omnem,
Est tibi nam crux in pectore, corde Satan*

* La Cruz en los pechos, y el Diablo en los hechos.

77. CHRISTI VITA ET MORS

Multa tulit pro me Christos, fecitque. Probavit
Perpetiendo hominem se, faciendo Deum.

78. STELLA MAGORUM

Stella mathematicis incognita duxit euntes
Ad Christum magnos ex oriente Magos.
Invenere Magi dominum duce sidere fido,
Ad Christum ducat me mea stella, fides.

79. VITULUS AUREUS A MOSE CONFRACTUS. EXODUS C. 32 V. 20

Quem sacer ex auro vitulum conflavit Aaron,
Non sinis in magnum crescere, Mosche, bovem.

80. TRIUMVIRI

Immodicus medicus, logistaque vivit ut exlex.
Quid sunt Theiologi? Nil nisi Theio-logi.

81. AD HISTORIOGRAPHUM

Liber in historia loqueris? Nocet esse locutum.
Admisces salsi nil? Tacuisse nocet.
Dissimulans simulansque sibi per omnia dispar,
Qui volet historiam scribere, servus erit.

82. DE DILUVIO ET FINE MUNDI

Lascvi propter peccata pudenda caloris,
Improbus in gelida mergitur orbis aqua.
Peccatum propter gelidum frigentis amoris,
Restat, ut hunc mundum devoret ignis edax.
Per sua sic morbos medici contraria curant, 5
Algor iners flammis vincitur, ardor aquis.

83. DEBITOR ET CREDITOR

Nihil evangelicum tibi debeo praeter amorem,
Praeter apostolicum nil tibi credo fidem.

84. DE DEO ET DIABOLO

Nullum vult salvum fieri Daemon, Deus omnes.
Personae acceptor nullius iile, nec hic.

85. DE BONO ET MALO

Poena malum post fata manet, sua praemia iustum,
Alter quod sperat, quod timet alter, habet.

86. FAC SIMILE. AD ATTALUM IURISCONSULTUM

Attale, sacra piae miscenda theorica praxi,
Sanctorum vitas perlege, fac simile.

87. REDEMPTOR

Te sine nil video, sapio nil, tu meus es sol.
Solus tu meus es sal, mea sola salus.

88. METHODUS PECUNIARIA

Magna quidem virtus nummis est posse potiri.
Scire uti maior, maxima velle frui.

89. IN SCRIPTORES HUIUS SECULI

Scribendi fatuos tenet insanabilis error,
Sat sibi, si quod non sunt videantur, habent.
Dum temere sibi quisque placet, mortalia scribit.
Raro placent aliis qui placuere sibi.

90. PARADOXON

Descendat tristem licet atheus omnis in Orcum,
Nullus in inferno est atheus, ante fuit.

91. IN GAURUM

Laudas, Gaure, nihil, reprehendis cuncta. Videto
Ne placeas nulli, dum tibi nemo placet.

92. AD SEIPSUM

Scire velis Odoene quotus tibi restet amicus?
Pondere non numero discute, certus eris.
Calculus et digitus numerantum saepe fefellit:
Sit licet ignis, habet non leve pondus amor.

93. REGIS ET TYRANNI DISCRIMEN

Quid ius fit rex atque pium considerat aequus,
Quid iussit, memori in mente tyrannus habet.
Iussa boni regis precibus praepono tyranni,
Cum rogat iste iubet, cum iubet ille rogat.

94. IN QUENDAM

Stultorum Bedlem, nebulonum regia Bridewell.
Utram harum mavis ingrediare licet.

95. MATER ECCLESIA

Vos estis Christi fratres, ego sponsa salutor.
Fratria sum vobis, cur vocor ergo parens?

96. DE SECTIS

Sensus quinque homini veteres tribuere sophistae
Tres animas. Animos quis numerare potest?

97. VITA IN SANGUINE

Cunctorum posuit Moses in sanguine vitam
Legifer, in Christi sanguine pono meam.

98. AD THOMAM, BARONEM DE ELLESMERE, ANGLIAE CANCELLARIUM, CONSOLATIO DE OBITU MARIAE UNICAE FILIAE, OPTIMAE FOEMINAE, 1612

Quis dubitat, noster quin plurima, Nestore plura
Fleverit annosus funere Mathusalem?
Nemo diu vivit, videat quin crebra suorum
Funera, faelices tristia multa vident.
Crebra tuae, doleo, videas quod funera prolis, 5
Gaudeo, quod non videt illa tuum.

88. IN *** SCRIPTOREM INEPTUM

Scripsisti aeternos, si fas mihi dicere, libros.
Fine carent libri principioque tui.

100. AD TRES MAECENATES, EDOARDUM NOEL, GUILIELMUM SIDLEY, ET ROGERUM OWEN

Certatis, semperque precor certate, vicissim
Mecaenas vestrum sit mihi summus uter.
Hanc litem inter vos (litem sine lite) fovebo,
Nec vinci quenquam, vincere quemque sinam.
Non dedit haec vobis pia concertatio damnum, 5
Cessit at in nostrum lis generosa lucrum.

101. IN OBITUM HENRICI PRINCIPIS, 1612

Mortuus est flendus lacrymarum flumine princeps,
Spes Britonum, patris gloria, matris honor.
Cui, fratrem praeter germanum, nemo secundus.
Praeter germanam, nemo secunda fuit.
Vivus honoratus princeps, extinctus amatur, 5
Gentis honos et amor, dum fuit ille, fuit.
Haec ego dum madidis mecum meditarer ocellis,
Salsa mihi e gemino guttula fonte fluit.
Non ignare mali lector, mihi credito, fletu,
Sermonis cogor rumpere fila, fleo. 10

102. AD EIUSDEM MANES

Tu mihi curasti numeranda stipendia nuper
Annua, sublatum est hoc mihi morte tua.
Hac vellem te lege, tamen, superesse Britannis,
Adderet ut rebus nil tua vita meis.
Nil prodesse potes mihi nunc, tibi nil ego. Gratum 5
Quis tamen in cineres me vetat esse tuos?

103. AD EUNDEM

“Tu mihi Caesar eris,”* nuper tibi carmine dixi.
Hei mihi, dicendum nunc, “Mihi Caesar eras.”

* Epigram 1 lib. 1 ad E. Noel [i.e., VIII.1]

Perge ad Lib XII