MEASE

Ecce renascentes Scoti solertia Musas
Restituit, totoque inspirat Delphica Phoebo
Atria, Pieridum thalamos secretaque divum
Templa aperit, patriasque iubet revirescere laurus.
Claraque Pegaseis confert suffragia curis 5
Grampiacaeque tument generosa Daphnide rupes,
Et vatum redivivus honos, et vita Camaenis
Redditur, et tanto iam vindice, sede relicta
Cyrra loquax vitreis se Forthae miscuit undis.
Scoticaque Aonios devolvunt flumina rivos 10
Et Glottam sacer horror agit, Pataraeaque templa
Transtulit in nostras heros Tarvatius oras.
Inque Calidoniis sylva meliore pruinis
Pierius frondescit ager, sine numine nondum.
Numina tanta mori prohibet, putrique sepulta 15
Scripta situ et monumenta gravi vitiata veterno
Subtrahit ingratis fatis melioribus umbris.
Ac veluti faculae Phoebea luce minores
Et vaga fraterno radiascit lumine Phoebe,
Vatibus omne decus patriis vitamque diemque 20
Indulget Phoebumque animat, noctemque profundam
Discutit Aonio coelo, roseaque coruscans
Luce Calidonium nebulis absolvit Olympum.
O vatum sublime decus, cui Pindus et Ascra
Parnassusque suo declivis vertice nutant, 25
Cui sua plectra sacrat Phoebus, reliquisque Camaenis
Praeripis omne decus solus, ceu sidera pallent
Lucifero renovante diem, seu flumina pulcra
Vel Dona gemmiferas demittens molliter undas
Vel Dea clivosum vomens violentius amnem 30
Vanescunt pelago, et secum sua nomina mergunt.
Nec totum te diva Themis totumve Camaena
Vendicat, ast variis distinguis tempora curis,
Ac veluti ad cytharam Phoebus modo promptus ad arcum,
Tu Themidem sub rege regis, tu maxima regni 35
Pondera fers humeris gravibusque capacia curis
Pectora sollicitas, populoque oracula pandis.
Nec prius aeois Phoebus sese exerit undis,
Serius aut roseos vitreo lavat aequore currus
Quam procerum populique phalanx, quam turba clientum 40
Ante fores avidis lassat tua limina votis.
Nec minus Aonio iuvat indulgere furori
Et Clariam tentare chelin placidosque recessus,
Et Dryadum visis thalamis et florida Tempe,
Inclita qua veteres spectat Tarvatia laurus 45
Dividis et luces et noctis dividis horas,
Et Phoebum et Themidem cerebro confundis in uno.
Caerula non aliter declivia flumina Tethis
Marmoreo condit gremio ripaque capaci,
Arcet aquas, prohibetque suas transcendere metas. 50
Sic tibi par semper variae licet undique curae,
Et labor insomnes invitat ducere noctes.
O regni praelustre iubar, sublimius astris
Sordida quid nostrae memoras ludibria Musae?
Quo fato tetigere manus vel numine? Certe 55
Vel quia nil oculos Phoebi fugit, et tibi Phoebus
Plectra lyramque sacrat. Cur non (et caetera sive)
Ut tua te magnis aequet clementia divis?
Quicquid erat non ficta loquor: tua numina sensi
Nostraque divino strinxisti pectora motu. 60
Ac veluti ad sonitum armorum crepitante procella
Fulminea, adversosque acres primosque tumultus,
Militis indomitus stupor ingruit ossibus illi,
Arma cadunt, vexilla ducum volitantia tandem
Conspicit, et verae virtutis praemia pensat. 65
Et famae melioris iter dein fortis in hostem,
Exit, et excusso Martem terrore lacessit.
Haud secus Aoniae sublimis signifer aulae,
Te spectans patriosque duces et sidera gentis
Fergusiae, mollique legens vestigia passu, 70
Phaebeos conscendo lares, sacrosque recessus
Ingredior, residesque in carmina provoco Musas.
Quid memorem eximium divini pignus amoris,
Et veteres gemino spirantes munere Musas,
Scilicet Aonia missum mihi munus ab aula, 75
Quod mea Musa colit bifidi ceu culmina montis,
Illa ubi Maeonios hauri stupifacta furores,
Et Senecae flores, et amaeni lumina Flacci,
Et Peleusiacae nimbos et fulmina Musae.
Dia Maronaeis quicquid solertia chartis, 80
Ingeniumque potens, venaque undante Thalia
Imputat Arctois cumularunt numina Musis.
Te Claron et Tenedon Pataraeaque templa, deasque,
Fluminaque et montes ipsumque hoc munere Phaebum
Indulsisse reor, me iudice praemia vincunt 85
Fontem Hermi, tactusque Midae, pluviasque tonantis.
Eia age, rumpe moras, magni pete limina Scoti,
Ante sacras te siste fores, pudibunda Thalia,
Det faciles tibi terra vias, sua flamina Caurus
Fraenet et undantes sternat Bodotria fluctus. 90
Hinc celebres conscende lares qua tollit Edinum
Terrigerum caput, et celsis sese inserit astris,
Hic ubi magna sui peragit mandata monarchae,
Doctave iucundos dat bibliotheca recessus.
Mitte metus omnes, non durum in pectore ferrum 95
Non adamanta gerit, dulcis natat ardor in ore,
Nudaque simplicitas operosi nescia fuci.
Est comes una viri residetque in pectoris aula
Unica mortales aequans clementia divis.
Nec timide mea verba refer, dulcissime rerum, 100
Progenies augusta deum, pro munere tanto,
Et (tua quod superat gratissima munera necnon,
Quicquid in auriferis dives Tagus alluit undis
Vota precesque damus) dulci pro pectore, nostram
Sit rudis illa licet non aspernare Camaenam. 105
Crede mihi, nec vana fides, favor ille rigentes
Mellificet silices Marpesia marmora franget.
Me tibi, Scote, rapis seu vis magnetica ferrum
O desiderii lux et pars maxima nostri,
Spes mea, amorque soli, census, decus, unica vota,110
Atque animae fax una meae vitaeque medulla
Det Deus ore frui, sanctam det cernere vati
Canitiem, frontisque decus det et aemula Phoebo
Lumina, et aetherii spirantia numina vultus.
Iamque vale longum, rerum dulcissime, longum 115
Sancte vale et nostrae capias monumenta Camaenae,
Te neque Forbesii pigeat meminisse poetae
Sed subeat pia cura tui, cui nectar in ore
Nomen in aure melos Scoti. Dum spiritus artus
Hos reget, haud solo persolvam carmine grates 120
Sed precibus festis cumulans altaria votis.
Denique dum moriar mecum tamen ista voluntas
Ibit in Elysios, nunquam moritura, penates.

Amplitudini tuae addictissimus,
W. F.

2. HECATOMOMPHE CAROLO REGI
Ubi sub Caledoniae persona atheismi incrementum, Christianismi deliquium, ecclesia Scoticana deflet

Aegra diu, quae sana fui, vix tabida morbo
Membra Caledonie relevans moribunda, parenti
(Hos patriae luctus et tristia funera spectans)
Cygnaeum tibi fundo melos, rex maxime. Pridem
Nympha salutifero fueram gratissima sponso. 5
Flammeus ille meus puro sol ibat amictu,
Tectaque Mygdonio fundavit marmore, et ore
Romphaeum ancipitem praetendens, sidera dextra
Disposuit rutilis specularia pulchra pyropis. 10
Proh coelum, et superi flammantia sidera mundi!
Proh pietas! Meminisse piget, sordesco prophanis
Fraude subacta procis. Papalis purpura longam
Verrit humum, fluidosque sinus mihi ventilat aura,
Et tunicae manicas, et habent redimicula mitrae, 15
Et tetragonus apex tereti de vertice surgit:
Syrmata longa latus, mea brachia candida velant
Carbasa, et infausto teritur crux pendula collo,
Purpureae pigmenta lupae. Mihi philtra propinat
Itala mitratus Romae et meretricius ordo, 20
Hausit et e nigro quaecunque Arminius Orco.
Foelix, heu nimium foelix, si Scotica tantum
Nunquam pontifices violassent sacra. Malorum
Prima mihi lux illa fuit, simul omnis ab illa
Fluxit honor, primam tulit hinc meus orbis eclipsin. 25
Nec tamen ausa nefas manifestum est Roma, tyrannis
Tempore succrevit, clam bellua prodiit atrox.
Conscendens gradibus templi sublime theatrum.
Hinc demum sors versa fuit: pro lege libido,
Pro pietate nefas. Hinc vis violenta, voluntas 30
Regia, et antiqua pro religione furentis
Vana superstitio Romae. Sic semine parvo
Crevit, et occulto paulatim adolevit ab aevo
Praesulis imperium, et dominandi insana libido.
Nunc sine presbyteris solus regit omnia, sancta 35
Nunc pro lege Dei sese civilibus undis
Ingerit et celsas regni moderatur habenas,
Et cum Caesarea Iovae est confusa potestas,
Cum grege posthabito nunc praesulis infula Christo
Iactabunda volans summa ad fastigia rerum, 40
Et iura et leges divumque hominumque gubernat,
Et procerum insultans claris cervicibus, arcet
Vulgus, et aurato vestitos murice patres.
Servili subiecta iugo respublica moeret,
Et sua tot squallens maculis ecclesia plangit 45
Brachia, et insanis bacchatur rauca querelis.
Nobilitas contempta iacet, vix sanguinis alti
Ullus honos, sordet virtus, adulatio regnat,
Tollit et insignes iactatrix gloria vappas.
Omnia confundit mihi pontificatus, honores, 50
Iura, forum, trabeas, delubra, altaria, sacra,
Caelum Erebo, terrasque polo, lucemque tenebris
Miscet, ut Ausonios condat vis ardua ritus.
Tu quoque tela paras et fulmina torva minaris,
Carole, Belgiacus famulas cui porrigit undas 55
Oceanus, quem Banna colit, quem vitreus Isis,
Et solus tantis foelix Bodotria cunis.
Quid bellum crudele moves? Maternaque tentas
Viscera, et ossa patrum patrio scelerare cruore?
Materies feralis ero? Saevi area belli, 60
Vitam unde et primas hausisti luminis auras,
Virgineumque tuo capiti diadema sacratum est?
Parce tuis saltem cunis. Sim, Carole, nomen
Imperio fatale tuo. Miserere parentis,
Deque triumphata ne quaeras matre triumphum. 65
Irarum decerne modum. Nascetur in ulnis
Scotia cui propriam debebit fracta ruinam?
Hac ego quam genui peperique innoxia iamiam
Adducar captiva manu? Iam vincula stringent
Brachiaque et charos qui te gessere lacertos? 70
Ubera nunc odium, nunc improbus hauriet ensis
Grata tibi puero? Propriosque in saeva penates
In cunas rabiesque ruet? Pia numina testor
Atque Themin, rex magne, tuam, si faedera demens
Aut tua tentavi sacrata resolvere iura, 75
Sola tyrannis erit iusti mihi causa furoris.
Sum tua quae diris toties concussa procellis
Quicquid ero infelix, erro, miserabilis exul,
Quippe tuum mihi semper erit venerabile nomen,
Sceptraque sacra mihi. Charis dabit oscula plantis 80
Prona Caledonie: saltem mihi legibus uti
Et liceat servire Deo. (Mea culpa) paterna
Libertas mihi chara mea virtute colenda est.
Relligio cultusque Dei collapsaque sacra
Sunt reparanda mihi. Vovi, meus error in illo est. 85
Carole, da veniam, regum rex maximus ille est
Quem modo mente colo, qui faedera fulmine sancit
Celsaque stelligeri qui torquet sidera caeli,
Ille necis vitaeque hominum est atque arbiter aequi,
Sustinet ille duas aequato examine lances, 90
Fasque nefasque pari trutina castigat et ille.
Foecundum in fraudes hominum genus odit, ubi una
Vis colitur, iurisque locum sibi vendicat ensis.
Est mihi iam manifesta fides Romana, patescunt
Insidiae. Christumque sequar super aethera regem,95
Flectentem in terris regni coelestis habenas,
Astraque victrici dextra septena gerentem.
Eiiciamque lupam, pellem, catulosque voraces.
Sin moriar, solum per te periisse molestum est.
Congeminat tua culpa malum longumque dolorem 100
Dum, vice mutata, quae sim fuerimque revolvens
Pacifici aeternum plangam sacra ossa parentis.

FORBESIUS ROCANIENSIS

3. SCORPIACUM SIVE ANTIDOTUM CONTRA INTOXICATOS SCORPIONUM ROMANENSIUM ICTUS

Aurea pax superas coelo dilapsa per auras
Ferrea Parrasii compescit limina Iani
Et fasces Astrea novos laeta induit, auro
Picta rotas, puro gemmarum lumine currus
Ardet, Hydaspoeis radiascit temo lapillis, 5
Expanditque suas foelix concordia pennas,
Arctius aeterno complectens omnia nexu.
Inque Calidonio sedem posuere perennem
Numina trina solo. Non Scotos Martius horror
Clangentesve tubae, non tela minacia terrent. 10
Quaeque inhiat nostris meretrix Babylonica damnis
Non patrium intentat iugulis civilibus ensem
Conscia belligero quae sit fiducia Scoto.
Eumenidum periere faces, furialis Enio
Occulit aeternis caput exitiale tenebris, 15
Ditat et Arctoas superum clementia terras,
Ostenditque novum fastis melioribus aevum.
Roma dolet, flet maestus Iber, miserosque clientes
Incusat lupa saeva, hominesque polumque deosque
Damnat, et Austriacae metuens furibunda ruinae 20
Ipsum Acheronta movet nigrumque infestat Avernum.
O rerum sortisque vices! Tamesina fremebant
Littora Parrasia bellum civile sub ursa,
Externasque acies clademque necesque ciebant
Anxia, sed laetos sperabat Roma triumphos, 25
Callida nativum stimulare in praelia regem
In patriam populumque suum propriosque penates,
Dum neque vi potuit nec aperto perdere Marte.
Scotorum invictam per plurima secula gentem
Consilium crudele movet, tectimque parabat 30
Tingere crudeles civili sanguine dextras.
Scilicet externi gens haec ignara triumphi
Ausoneos ridet fasces et Baetica sceptra,
Grampiacis solum tellus animosa tiaris.
Roma excors, nondum Scotis cum rege Britanno 35
Sed tecum certamen erat. Submittit habenas
Scotus ovans, rex magne, tibi, te rege superbit
Grampius una tuis adglutinat oscula sceptris,
Indomitumque regis populum soloque tonante
Dum minor es uni fasces submittis Olympo. 40
Instruis imperium sola ratione, nec armis,
Sed patriis patrium componis legibus orbem.
Celsaque tu populo quamvis oracula pandis
Consiliumque animo libras, tamen aequa monenti
Auscultas, fidique probas consulta senatus. 45
Sic coelo terraeque places, periuraque rides
Ausonii consulta Iovis, sua signa minantis
Inferre in patrios tecum, dux magne, penates.
Sic tua te patrio maiestas commodat orbi.
Sic surgit tibi laudis apex, sic gratia gentis 50
Grampiacae crescit, plausuque accedit Olympus
Caelestique suum sic cum splendore nitorem
Confundit, diadema, tibi, radiansque corusca
Luce Caledonium nebulis absolvis Olympum.
Carole, Scotorum lux et spes una tuorum, 55
Caesarias contunde aquilas, Baetimque superbum
Frange, Palatinae repara capitolia terrae,
Agnoscatque tuos regalis purpura cives,
Grampigenasque duces, semper qui milite fido
Et nunquam timidis cingent tentoria castris. 60
Subdola Romanae meretrix quae praesidit aulae,
Auro picta sinus, auro radiata capillos,
Purpureamque trahens sanctorum sanguine laenam,
Discat hyperboreos non circumscribere Scotos
Et sua stuprosae vendat ludibria Romae. 65
Improba, quid nostros sperasti ludere sensus?
Eia age, pinge genas maechis et spurca cynaedis,
Pinge labella tuis. Foedos fastidit amores
Scotia casta lupae Christique amplexibus haeret.
Quin etiam poteras nobis speciosa videri, 70
Et placuisse nimis. Primum nam simplice cultu
Progrediris. Pansis demum iactantior alis
Regia, regali stipataque murice, prodis.
Et nunc blanditiis miseris cultoribus addis,
Claraque nunc aliis offers patrimonia. Si quis 75
Respuat, hinc paenas et fulmina torva minaris.
Exitiumque cies populo, patriaeque parenti,
Scotia ni famulas tibi porrigat effera dextras,
Iam tibi regnandi gliscet vesana cupido.
Verte solum meretrix, alio titane calentes 80
Quaere lares, alias trans pontum quaerito terras,
Aut Libiae rapidas Austrique tepentis arenas,
Barbaricosque Getas, et inhospita littora Ponti,
Cultoresque vehas tecum spuriosque Britannos,
Principis et patriae communis et aetheris hostes. 85
Scotia, pange Deo laudes sine sanguine victrix,
Te pietas toto faelicem praedicat orbe,
Solis utramque domum replet tua gloria, Dacus
Gallus, Iber, Batavus, Flander, Germanus, et Anglus
Degere Parrasii malunt sub sidere coeli, 90
Inque Caledoniis vitam traxisse pruinis,
Aurea ubi urna tenet caelestis semina mannae,
Thuribulumque auro rutilans et faederis arca,
Scintillatque adamas, radiansque topasius ardet,
Et Thummim atque Urim, variaeque monilia gazae, 95
Nudaque simplicitas, et sancti conscius horror
Numinis, et puro simplex reverentia cultu.
Sic eat, et stabili decurrant aurea lege
Saecula. Sic nullam gens haec patiatur eclipsin,
Despiciatque ducem Libiae Romaeque furentis 100
Rideat insidias, versutaque pectora damnet.
Longa perennabit nostrae sic gloria gentis
Et decus Arctoum, et veteris reverentia sceptri.
Saeclaque pacificum celebrabunt postera Carlum,
Hostilesque ultrix stringat Ramnusia fauces. 105

PHILOMUSUS ROCANIENSIS

3a.

NOBILISSIMAE LECTISSIMAEQUE VIRGINI ELISABETHAE SCOTAE, FILIAE NOBILISSIMI ET CLARISSIMI VIRI D. IOHANNIS SCOTI SCOTOSTARVATII EQUITI AURATI, REGIS BRITANNICI CANCELLARIAE DIRECTORI, ET REGIO APUD SCOTOS CONSILARIO

Scota Calidonias inter celeberrima nimphas,
O decus et patriae gloria magna tuae!
Cui Phoebus sacra imivit Daphnide frontem,
Cui dedit et propriae plectra movere lyrae,
Quam Charites Paphiis enutrivere sub antris, 5
Quamque fovet gremio diva Minerva suo,
Accipe Scorpiacum tibi quod Forbesius offert,
Unica cui Phoebus Pieridesque novem es.
Sol velut exoriens languentes recreat herbas,
Carmina luce tua nostra animare potes. 10
Tu regis ingenium, nymphe pulcherrima, laudis
Sat mihi si vates dicar, Elisa, tuus.

MR. GULIEMUS FORBES

4. APOPHORETA PAPAE, HISPANORUM EXEQUIAE, SANCTORUM IUBILATIO, BATAVORUM TRIUMPHUS, SIVE INTERITUS CLASSIS IBERAE ANNO DOMINI 1639

Di maris et vasti violata sacraria ponti,
Quassaque convulsis Neptunia regna cavernis,
Tuque, pater Nereu, pelagoque natantia monstra
Pandite sulphureis displosa tonitrua nimbis,
Et late humentes navali indagine campos 5
Oceanique sinus clausos, radiansque profundum
Vulcano populante rates, et classis Iberae
Excidium, et claros Batavo victore triumphos.
Vos equidem multo concretas sanguine, vos et
Purpureas hausistis aquas, gens squammea linquens 10
Nota elementa metu vitreique cubilia regni
Languidulam in sicca vitam exantlavit arena.
Proteus ut tepidae liquefacta sedilia cellae
Senserat, et sociae virides ardere capillos
Doridos, hinc notas sese convertit ad artes, 15
“Protinus ignis ero,” dixit, “dum splendet in unda
Mulciber”, et tremula respondet imagine pontus.
Tu qui caeruleo circumvolventia curru
Astra diemque vehis, versans per inane rotatu
†Agminis Aeolii celeres,† glebasque maritans 20
Irroras liquidis mundi topiaria lymphis,
Exuito hanc animam curis mortalibus, haustus
Indulge aethereos, sancto et spiramine Musam
Imbue. Septiiugae decicornis bellua Romae
Sublimi residens solio, cui tetra refulgens 25
Infula, tergemina redimibat tempora mitra,
Aeternis odiis furiisque immanibus acta,
Concilium deforme vocat, coeuntque profani
Gentis Abaddoniae proceres, Stygiasque paludes
Ore ciet, fremituque gravi Phlegetontis alumnos, 30
Vipereasque procul Stygia de valle sorores
Convocat, et charam sic voce affatur Erynnin:
“Fida ministra mihi quae pectoris intima noris,
Et primos animi motus sensusque profundos,
Te sine nil nostrae prosunt, mea filia, vires. 35
Per te ego subverto magnis cum moenibus urbes,
Per te ego finitimas acuo in fera praelia gentes.
Aequa solo per te fumantia culmina pono,
Mutuaque armatos in vulnera provoco fratres.
Tu populum in proceres armas, tu solvere regum 40
Ense gulas, nigroque doces vitiare veneno.
Tanta tibi est virtus, et cum virtute potestas.
“Dives in Arctoo procul hinc iacet insula ponto,
Undique clausa mari, cui Magna Britannia nomen,
Orbis ab orbe, metu Neptuni libera muris, 45
Hostibus aequoreae quae Tethyos obiicit undas.
Divitiis animisque potens, metuenda monarchis
Robore finitimis, duroque asperrima bello,
Quae gentes fert una duas, discordibus olim
Acta animis, sed nunc socio cum Saxone Scotus 50
Imperio coit, et gentes solidavit in unam
Gratia, quae Thamesin Forthae vincivit amore,
Propitioque polum spargit fulgore Britannum,
Et rosa belligeri foliis bicoloribus Angli
Fulva Caledonii distinguit colla leonis, 55
Vis ut nulla virum, non ipsi excindere ferro
Caelicolae valeant, populis concordia tanta est.
Tantus amor, tantum communem robur in hostem.
“Hei mihi, quid memorem? Multo cum remige classem
Auspiciis, Hispane, tuis spes optima regni 60
Scilicet instructam, decumano pondere pontus
Dicitur et vitreis Thetis ingemuisse sub undis, Interitus classis Iberae 1588..
Horruit aspectu Tamesis, tremuitque Britannum
Littus, at irato tempestas horrida coelo
Ingruit, et Boreas tonuit nigrante procella. 65
Consensere ignes, nimbique et fluctus, et ira
Aetheris, et totum ruit implacabile coelum,
Fulminaque infesti Iovis intonuere, furore
Gorgonio Pallasque minax atque aegide saeva
Horrida, turbato confundit in aequore classem. 70
Nec piger ignis erat, torsit Vulcanus anhelos
Flammarum fervore globos (horresco referre),
Correptae mox in cineres abiere carinae.
“Hanc quoque sulphureo tentavi pulvere gentem Iesuiticus
Perdere, et invisum diro cum rege senatum, 75 pulveris sulphurei
Ardenti miscere rogo, subitoque tumultu conatus 1606
Et clandestinis procerum cum principe flammis
Turbine fumantes piceo seu fulminis ictu
Spargere candentes vacuum per inane favillas,
Seu solet aethereo lampas decurrere sulco. 80
Sed rapuere feri piget, heu, conamina venti,
Et tecti patuere doli, frustra omnia, quamvis
Mille per ambages aggressa Britanica nostro
Subdere colla iugo, populumque domare rebellem.
Nec quid inexpertum terrave marive reliqui, 85
Nec vi nec ratibus, animisve, aurove peperci.”
Haec ait, et gemitu sermonem abrumpit inundans.
Gliscit et ira, simul furibundi caerula monstri
Pectora bile gravi tumuerunt. Livida tabo
Triste minabantur quid lumina, qualis in antro 90
Tartareo excutiens deformia colla colubris,
Brachiaque anguinea iactans villosa caterva,
Qui tribus infernum custodit faucibus antrum.
Quamprimum Herculeae collo sonuere catenae,
Horrendum latrans, pugnando vincula tentat 95
Rumpere, captivaque fremens cervice trifauci
Regna Erebi lingua ciet. Hinc exanguibus
Insonuere nigri tenebrosa palatia Ditis.
Haud aliter magnae monstrum exitiabile Romae umbris
Dum voci laxavit iter furibunde tumultu 100
Concilium quatit omne gravi. Dein talia fatur:
“Quo feror? Aut ubi sum? Dira cum gente tot annos
Bella geram frustra? Quisquam post talia credat
Quod Deus ipse potest me posse? Quod et aequa potestas?
Cumque Deo Christoque mihi commune tribunal? 105
Qui plenos animarum in tristia Tartara currus
Trudere, et e regno totidem nigrantis Averni
Tollere, et optato nutu transcribere coelo?
Quin ego tela parem, permixtaque fulmina nimbis,
Improba inexpletis ut luceat insula flammis,110
Cur pelagi spumantis aquis non obruo: ut unda
Tecta sub aequorea iaceat sine nomine tellus?
Mille modis valeam sceleratam perdere gentem
Attamen arte prius visum est tentare rebelles.
Tu modo, Erynni, quantum potes annue caeptis. 115
Nulla meis sine te contingit gloria rebus.
Tu sere sanguinei tristissima semina belli,
Saxonis in iugulum Scotus ruat, illius Anglus
Solvat et ense gulam. Fac Fortha cruore rubescat
Saxonis et Tamesis Scoti. Fac viribus usa 120
Utraque gens propriis civilibus occidat armis.
Quos ego — Sed primos praestat componere motus.
Sunt mihi bis septem praestante corpore mystae
Grampigenae, nostri tot propugnacula regni,
Quorum nequitia quis sit prior ambigo. Diris 125
Artibus inferni iures transcendere regem,
Luciferum fastu. Pactoli stagna rubentis
Aurea, non rutilis Hermus satiaret arenis,
Nulla parit tellus, nec tam crudelia monstra,
Suspicor, Orcus habet, perversaque viribus. Illi, 130
Vota secundabant celeres ad iussa ministri
Nostra, per infestos hostes, per tela, per ignes.
Te votis precibusque vocant, nec gratior unquam
Ullius adventus fuit, o gratissima rerum.
Amplexusque dabunt avidos atque oscula iungent. 135
Tu genius, numen, tu tutelare deusque,
Tu quoque mitrati nata ordine unica mens es.
Interea nigro tu pocula plena veneno,
Philtraque blanda feres. Haec auxiliaria dona
Accipe, vipereo dextramque armata flagello 140
Et facibus stimulisque atris nocturna Cytaeis.
Sintque canes Hecatis comites spirantibus hydris
Sparge vias, delubra, domos, altaria, templa.
Sunt vires tibi, sunt faecundaque pectora fraudum,
Mille nocendi artes promptique ad iussa ministri, 145
Ocyus expedient Acherontica spicula. Saevas
Irarumque faces ingentibus excita monstris.
In furias ignesque ruat dira insula tota.”
Personat assensu procerum precibusque faventum
Regia, voce probant alii, stimulosque frementi 150
Adiiciunt furiae. Iunctisque draconibus addit
Spumea fraena ferox monstrum, et per inane volatus
Carpit, et ingenti designat nubila gyro.
Innumerae pestes Erebi glomerantur: Egestas,
Livor edax, et dira Fames, Discordia, Luctus, 155
Luxus, et excusso lasciva Licentia fraeno,
Tristis Avaritiae species, Audacia, Morbus,
Et Timor, insomnes longoque examine Curae.
Plaustra volant circum, vocat agmina saeva sororum
Ipsa prior, foedis crinem redimita colubris, 160
Ardua pestifero sulcavit nubila tractu,
Igne Iovis rapido lapsisve citatior astris,
Qualiter ignivomo dum labitur ore cometes
Aera per liquidum, qui saevos urbibus hostes
Vel miseram diro denunciat omine pestem, 165
Corda per attonitas stravit mortalia gentes
Horror, et in tanta pavida formidine luctus
Impulsae mentes, excussaque gaudia vulgi.
Iamque Lycaonias saltu pervenit ad Arctos,
Magna minorque ferae. Voluerunt aequore mergi, 170
Atque Ariadneae pulla sub nube coronae
Delituere faces. Sensit sol magnus eclypsin.
Iam circumfusos pelago spumante Britannos,
Orcadas insparsas ponto, Thulem remotam
Stringit, et extremas pernicibus Aebudas alis. 175
Tartareique vomit squallentia monstra veneni,
Oris Cerberei spumas et virus Echidnae;
Miscet et occulto Fortham Tamesimque veneno.
Scinditur in varias divisa Britannia partes.
Iamque vetus Scotis limes disterminat Anglos, 180
Undique fulminei servant ubi castra manipli.
Interea ingentes volvit sub pectore curas
Sola Calidonie. “Cur distrahor effera?” dixit,
“Quae secura fui cur in fera praelia trudor?
Scilicet ad sedes animas ductura perennes 185
Relligio sensim languet suffusa tenebris,
Diraque divini crevit mihi nausea verbi.
Ingluvies cum fraude mala, luxusque dolique,
Tristis avaritiae monstrum, iugulatio, furtum,
Faeda rapina, poli celsas conscendit ad arces. 190
Atque iterum (piget heu) meretrix Romana propinat
Lurida philtra mihi. Semel eructata resorpsi
Dogmata, et hinc iaceo sortis non certa futurae,
Hosti praeda truci, peregrinis obvia telis.
Undique bella runt circum crepitantibus armis, 195
Sub iuga iam venio Romano praeda tyranno,
Qui ciet arte sua socialis semina belli.
Quinetiam et proprium mea stringit in ilia ferrum.
Inque Caledoniam vicinos provocat Anglos.
Tu, Deus, afflictae facilis succurrito genti, 200
Palantemque gregem Christi ad praesepia coge,
Hostilesque minas (precor) in sua viscera vertas.”
Talia fundebat lacrymans, longosque ciebat
Maesta Caledonie quaestus. Sub fluminis alti
Fortha pater thalamo divae bibit aure querelas, 205
Et fratrem incusat Tamesin, longumque per aequor
Carpit iter finditque cavo freta caerula sulco,
Et procul ignotis audax erravit in undis,
Donec ad humentem Tamesis pervenerat aulam.
Haec ubi Fortha pater placido prior edidit ore, 210
“Heu frater Tamesi, quae te mala pabula terrae
Aemoniae, quae te mutavit carmine Circe?
Haud secus aequoreae variant Aquilonibus undae,
Non aliter dubio mutantur flamine Syrtes.
Nonne Deus nostras coniunxit foedere dextras, 215
Foedere quod neque Mars duro rescindere ferro,
Collectis non Tethis aquis, non ignibus Aetna,
Non licet effusis laxetur Erinnis habenis?
Queis furiis malesana ruis? Quae culpa? Quis error?
Fraternum cur ense latus, cur milite denso 220
Aggrederis iuguloque paras dimittere ferrum?
Fare age, quae nostris iniuria venit ab oris?
Certe ego te contra non arma nefaria sumpsi,
Nec feror insidiis tacitove invadere ferro.
Hoc pietas prohibet, sancitaque foedera regni. 225
Hoc regimen commune vetat dum rege sub uno,
Imperioque pari, sancta quoque lege tenemur.
Una fides nobis, Deus unus, et unica tellus,
Arvaque secrevit toto Neptunus ab orbe.
Contulit et vastos in propugnacula fluctus. 230
Nos decet externum vultus convertere in hostem.
Nos decet Austriacos ferro contundere fastus,
Pellere et Hesperium qui finibus imminet hostem,
Nos Iovis Ausonii, tumidi nos Tybridis iras
Trudere Tartareas, ira indignante, tenebris, 235
Quique Palatinae capitolia regia terrae
Straverat, ausa luat, merito socialibus armis,
Captivo moribundus humum diademate pulsans.
“Talibus officiis animosa Britannia sese
Iactet, et astrigerum pulsabit vertice coelum. 240
Pro pudor! In vetitum ruimus scelus. Anne sepultis
Irarum stimulis odiove ardescis avito?
Iampridem nimium madefacta est sanguine nostro
Insula, ne veterum male pullulet Hydra malorum.
Murmura militiae cessent, civilis utrique 245
Utraque gens positis sibi consulat anxius armis.
Iustitiae cultusque Deo, iucundus avitae
Libertatis amor, me praesidiaria cogunt
Sumere tela manu, nullique nocentia ferro
Arma humeris. Nostris nullus populator ab oris 250
Ibit et arma ferant tantum nostra arva coloni,
Sentiat et solo tellus de vomere vulnus.
Aequa precor, coelum testor. Tamen impia contra
Si quis signa feret, segnem non sentiet hostem,
Ipse faces, ipse arma feram, naturaque iunget 255
Ipsa suas vires, Boreas pater agmina ab Arcto
Densa ministrabit, sunt celsi moenia montes.
His ego sustinui Romani fulminis iras
Caesareasque minas, saevo cum Saxone Cimbros,
Martigenasque Anglos valida virtute fugavi. 260
Tu tamen, o Tamesi, qui me privare nequibas
Regno, me charo spoliasti rege. Quid ultra
Expetis? Est equidem ille meus, tuus ille, nec ulla
Invidia tangor, sed regem pronus adoro
Iure meum, qui iure tuus. Sic rege sub uno 265
Vivimus, haud sub lege una, plus limite nondum
Quam Themis aequa suis gentem distinxit utramque
Legibus. Ipse meis regor, inviolataque servo
Iura patrum. Propriis tu legibus utere, leges
Ipse meas, virtute mea, virtute meorum, 270
Virgineumque colam gentis diadema, per annos
Indomitae innumeros. Surget leo torvus in hostes,
Et mihi successus sin aspera fata secundos
Forte negent, illustris ero non segnibus ausis,
Et sua plorabit belli dispendia victor.” 275
Talia nequicquam vacuas fundebat ad auras
Fortha pater, nec certa seni responsa dabantur.
Interea vastum bacchatur fama per antrum Hispanorum insignia.
Turrigeras properare rates. Fluitantia summis
Signa volant malis. Arx ardua, sydera, pansis 280
Nigrantesque aquilae pennis patuere. “Cruentos”
Glaucus ait “iam cerno hostes. Iber arma Britannis
Saeva infert. Libyci iam fraus manifesta tyranni
Quam bene Cantabrici norunt sua tempora nautae.
Huc, huc sedulitas, vigil huc industria tendit, 285
Pontificum labor. Saevas dii perdite pestes,
Schismatis authores civilis, vindice flamma
Vel cruce, vel pelagus rapidis absorbeat undis.
Protulit hos fructus intempestiva simultas,
Hanc peperit mitrata cohors. Vis ite carinae, 290
Ite truces, cuncti rapiant cava lintea venti,
Totaque in invisam descendant fulmina classem.
Hinc cautes, hinc Scilla rapax fremituque Carybdis,
Atque omnes, natura, tuas iam collige vires,
Aeolus et totas ventus immittat habenas, 295
Subversamque ferat toto Thetis aequore classem.”
Vix ea finerat Glaucus dum spectat ab alta
Rupe rates pulchramque abscondere caerula classem,
Sternebatque viam Nereus crispantibus undis,
Amplexusque dabat ratibus, dabat oscula rostris, 300
Turritasque suas spargebat rore carinas.
Mox vexilla procul Batavorum Martia fulgent,
Et minor ore leo torvus fera colla iubasque
Concutiens. Saeva Mars cuspide ferreus undas
Verberat, et tumidos vultus convertit in hostes. 305
Contremuere undae, totumque exhorruit aequor.
Vela cadunt, classem iacta anchora fudit utramque,
Dividitur fretum, terrae loca proxima classi
Eligit Antonius, Batavorum gloria vasti
Trompius oceani vada caerula clausit, et una 310
Agmina navali vallavit Iberica muro.
Iam vigil adversas servat custodia classes,
Exercetque vices noctesque diesque, nec unquam
Languida iucundo submittit lumina somno,
Concubiasque trahit bellorum fabula noctes. 315
Iamque dies aderat pugnae, iam lucifer orbem
Explicat, et roseos Aurora retexerat ortus,
Et tremula titan radiis vibrabat in unda,
Bellonamque ciet Batavus, Mavortiaque ardens
Signa locat summis ratium volitantia malis,320
Magnifica veluti dum lux Phaetontis in urbe
Purpureas splendore fores extendit, et alta
Atria, et angustas perfundit lumine cellas.
Protinus ignavi fugit omnis inertia somni,
Admonitrixque operum revocat Matuta labores; 325
Cura agitat sua quemque, pecus stabulisque relictis
Pabula nocturna carpit rorata pruina,
Et volucrum resonant blandis concentibus aurae,
Artificumque manus fervent, pigmentaque pictor
Miscent. Hyperboreum faber coquit igne metallum. 330
Versat, et hoc tereti libratum turbine fusum.
Huic tenues crescunt parvi discriminis umbrae,
Mollibus et fulvum filis immittitur aurum.
Huic et Amiclaei spumis fuscantur aheni
Vellera, nunc Tyrio saturantur murice lanae. 335
Hic quoque stelligerum radio describit Olympum,
Sydera componens, vitreo fallacia mundo
Tentat, et aethereos humanis viribus orbes.
Ille opus aggreditur bifido de monte sororum,
Cingit et aeterna viridantia tempora lauro,340
Hic acuit sub cote enses, flammamque vomentes
Ille ponit galeas, vitriarius arida miscens
Nutrimenta piam vocat in certamina Vestam.
Haud aliter Batavi quamprimum signa cohortes
Mavortis manifesta dari sensere, fovebant 345
Vota animo. Palmae decus, et victoria laeta,
Et belli furialis amor, pugnaeque cupido,
Vindictaeque furor, Mavortia pectora flammant.
Adversisque parant hosti concurrere signis,
Accelerantque ferae faciem componere pugnae. 350
Pars cadit in tonsas, magno pars altera nixu
Candida veliferis suspendit carbasa malis:
Stant quoque remigiis alii, clavumque gubernat
Typhis, et impellit remo veloque carinas.
Ipse in signifera celsus rate Trompius astans 355
Ordine disponit classem, seu cornua lunae
Prima resurgentis quae non pleno orbe recrevit.
Tardius interea classem componit Iberam
Antonius, veluti serpens quem forte viator
Seminecem lacerumve gravi de vulnere liquit.360
Frustra hostem fugiens, lentos dat corpore motus,
At non insolitos sese tamen explicat orbes.
Ore ferox, oculisque minax, pars aegra plicantem
Impedit, immenso saltu consurgere in arcus,
Membraque in intortum sinuosa recolligit orbem.365
Tali remigio se classis Ibera movebat.
Parte alia rutilans divinis Trompius armis,
Ingens versans animos virtutis amore
Accendit comites, caeptisque audacibus iras
Excitat attollitque animos ac talibus infit: 370
“O socii, iusti vos causam expendite belli,
Cogit in arma Dei cultus, qui sidera mundi
Torquet et astrigeros coeli qui temperat orbes.
Gens inimica polo Christi insidiatur ovili:
Sunt caeli patriaeque hostes quos cernitis. Aura 375
Militat en nobis, iamdudum militat aether.
Signa Deus coelo praebet manifesta sereno
Victrices nos ferre manus. Coeli aurea merces
Atria, et hortatrix animosi gloria lethi.”
Haec ait et comites belli inflammavit amore. 380
Nec minus Antonius tumidus exarsit in iras,
Hortaturque suos: “Vos, o Mavortia corda,
Viribus hostiles (clamat) subvertite puppes.
Sternat et ignavos nostri praesentia: iamiam
Captiva cervice ferent iuga nostra rebelles, 385
Semivirique cadant horrendi fulmine belli.
Quas paenas gens saeva dabit! Mox naufraga classis
Debita caeruleo praebebit nomina ponto.
Ipse suis Neptunus aquis saevoque tridente
Obruet invisas spumosa per aequora puppes. 390
Prima nec haec ad nos iniuria venit ab illis
Pro scelus! Imperium pridem regale, tiaras,
Et regis diadema sui gens impia sprevit.
Haud equidem obscurum qua piscatoribus arte
Insidiisque malis tam celsa potentia crevit. 395
Gens hamos assueta leves nodosaque ferre
Retia, iam nassis, tandem calamisque relictis,
Inclita sceptrigeros calcat respublica reges.
Pro secli opprobrium! Pro nostri dedecus aevi!
Signa ferant aquilas contra, quos humida lina 400
Textaque vel lento de vimine nassa deceret.
Vos, o vos, iuvenes, sacrataque pectora bello,
Belligerique duces, Mavortis en aspera dudum
Pugna vocat, quantus pudor est non vincere ferro,
Aeternumque probrum vinci, crimenque pavoris 405
Absit: posthabita vos famam extendite vita.”
Oceanum iam rostra secant, iamque undique saevae
Colluxere faces, fervescunt caerula flammis.
Torquet et ardentes Vulcanus ad astra favillas,
Armorumque nitor turbatis errat in undis. 410
Nubila luce micant pura, totumque profundum
Aere renidescit, veluti dum fulgida ponto
Sydera pellucent, coelique ardentis imago
Ignea vibratur pelago. Tamen omnibus unus
Clarior exultat, squammis fulgentibus ardens415
Trompius, arcanum radiant sub fronte serena
Lumina pura iubar, rutilantes vertice stellae
Et galeae cristatus apex, plumaeque volantes,
Offuscant splendore diem, solemque lacessunt.
Squammea sub vitreo ludunt examina ponto,
Percellitque oculos fulgor, seu nocte sub atra
Si quis forte facem tranquilla accendat in unda, 420
Agmina densa ruunt, pinnisque natantibus astant,
Nec lethum advertunt, oculis prodentibus hosti.
Candida mox levibus tumuerunt lintea ventis, 425
Primaque in adversam contorsit spicula classem
Aeolus. Hesperiae bili fremuere catervae,
Atque omen Batavi faustum agnovere triumphi.
Interea classes mundi fabricator Olympo
Despicit, instructasque acies atque omnia lustrat, 430
Iustitiamque vocat, nec quemquam criminis illa
Repperit expertem. “Poenas dent ocyus omnes
Quas meruere pati,” dixit. Clementia vultu
Subridens placido, “Batavi non fictile numen
Saxave surda colunt, nec vana idola prophanis 435
Ritibus, et vitae gens haec est prodiga donec
Causa agitur Christi, cuius quoque sanguine credit
Humani generis labem et peccata lavari.
Et dudum en Christi dulcis discrimine vitae
Hostibus arma parat, reddit. Te sentiat hostem 440
Cantaber, atque tuis viresque animosque ministra.”
Annuit omnipotens, nutu tremefecit Olympum,
Imaque concussit solidae fundamina terrae,
Oceanique sinus resonis exhorruit undis,
Et tremuere nigris Acherontica regna cavernis. 445
Sed quid ego tenui tentem describere versu
Singulaque expediam Martis momenta furentis,
Et furias, Bellona, tuas, et fulmina densa,
Raucaque sulphureis vibrata tonitrua nimbis,
Torvaque multifidas tormenta vomentia flammas 450
Et Batavum pugnas aeris stridore cientem,
Cantabricasque rates, piceataque robora passim
Transtra per et remos, aridis fumantia flammis?
Deficit ingenium vivax, nec talibus ausis
Sufficiunt vires, humili nec carmine nostra 455
Musa valet tantae cumulos depingere stragis.
Haec tuba Barlaei seclis memoranda futuris
Martia gesta canat, cui totum Helicona Camenae
Indulsere uni, fontesque amnesque sororum.
Dum Batavos canit ille suos, stat mutus Apollo,460
Mutaque Pieriae deponunt plectra Camaenae.
Hoc saltem concede mihi, divine poeta,
Dum te Maeonio patrios canis ore triumphos,
Et fortes animas, et duri praelia Martis,
Nostra Thalia tibi sit quae respondeat Echo. 465
Iamque morae impatiens Batavus propellit in hostem
Quatuor ex omni delectas classe carinas,
Vique viam inveniunt, collisaque robora rostris
Dant sonitum, Nedum ferro iaculisve moventur,
Sulphureumque voment tormenta immania plumbum, 470
Tela pluunt, faciemque poli radiantis obumbrat
Ferrea tempestas, ponto et ferratilis imber.
Ingruit, et volucres imitantur fulgura glandes,
Consurguntque nigri spatiosa volumina fumi,
Et Tartessiacum involvunt caligine classem. 475
Iamque latet coelum, noctisque incepit imago
Crescere Baetigenis. Volvit per transtra favillas
Mulciber ardentes, vocalis et horrida clangunt
Signa tubae, feriuntque leves stridoribus auras.
Dissonus interea clamor confudit Ibera 480
Agmina, et armorum late gravis ingruit horror,
Inque repentinos omnis ruit ordo tumultus.
Hinc gemitus moestusque vagis ululatus in undis,
Remorumque sonus premitur clamore cadentum,
Purpureasque ferox multo Bellona carinas 485
Sanguine perfundit, violentaque praelia miscens
Caede acri, humectat saevae proscenia pugnae.
Quae facies belli, duri quae Martis imago?
Quos vultus Bellona tulit dum remige cuncto
Trompius irrupit? Diffundat penna cruorem, 490
Non mihi suppeditat facundos Ascra liquores,
Permessisve suos, non trista funera Phoebus,
Totve valent trepidae strages memorare Camaenae.
Ipsa melos Bellona suum, pangatque tumultus,
Crudelemque canat lusum, saevosque ruentis 495
Agminis incursus, ignito ut fomite pulvis
Sulphureus flammam concepit, fumea nubes
Consurgit, tonitruque gravi penetrale boarda
Excutiens, rimaque globus delapsus ahena
Plumbeus: argutas pulsat stridoribus auras, 500
Et liquidum volucri distringens aera gyro.
Dat magnam late stragem, multoque fragore
Emicuit, rupitque diem. Liquisse tenebras
Nunc credas Acheronta omnes, noctemque profundam
Involvisse rates. Iam littora curva polusque 505
Clamorem ingeminant. Iures sua spicula torvum
Contorquere Iovem, permixtaque fulgura flammis.
Unica nunc diri facies tristissima lethi
Apparet. Pelagi substernitur area telis,
Purpureoque rates findunt spumantia sulco 510
Caerula. Transtra, fori, proraeque, uncique, globique,
Velaque et antennae, simul armamenta, procellis
Horrisonis volitant. Vitrei pennata profundi
Agmina diffugiunt, siccoque in littore lymphas
Sanguine concretas vomitant, saniemque cruentam, 515
Luctantesque animas trepida formidine ponunt.
Horror ubique licet, crudus stupor undique totum
Oceanum involvat, tremeretque exterrita tellus,
Non Morinos tamen indomitos vis ulla metusve
Fregerat, aut tumidos poterat contundere fastus. 520
Remige sed denso cuneos et cornua firmant,
Instaurantque acies animoso Martia letho
Pectoraque obiiciunt. Stimulat vindicta furentes,
Trudit et in propriam rabies armata ruinam,
Letiferosque globos ignitaque spicula torquent. 525
Fervet atrox bellum, vitaeque quoque prodiga virtus,
Viribus indomitis manifesta pericula temnit,
Pectoribusque ardent venienti occurrere letho.
Nec tantum ingentem senserunt aequora cladem.
Littora sed longe diris pulsata procellis 530
Horribili sonitu reboant, urbesque domique
Tigna trabesque ruunt. Furiali turbine et ingens
Incubuit campis strages, dumeta iuvencae
Roscida tondentes, vituli, taurique pecusque
Omne cadit. Telum calido de vulnere pastor 535
Extrahit, et patrio procumbit arator in arvo,
Curvaque sanguineo sparguntur aratra cerebro,
Et procul excussum nitrato sulphure plumbum
Sulcat agros, fumatque ignito vulnere tellus.
Interea Mavors desaevit utrumque per agmen, 540
Sanguineaque manu vindex Bellona pependit
In dubio, veluti rapido dum turbine venti
Undique confligunt, caput exerit Atlantaeo
Corus ab oceano, fervent freta concita flabris,
Volvit et abstrusas rabies Aquilonis arenas, 545
Et notus adversa pelagus de parte retundit,
Et celer e roseo vires capit Eurus ab ortu.
Concita sidereos orbes aequare videntur
Aequora. Nunc Stygia pelagus depressius unda
Sternitur, et domino ignorat cui pareat aequor. 550
Haud aliter Batavae puppes et Baetica classis
Confligunt, dubiaque diu concurrere sorte,
Parte ab utraque datum est. Tandem propriora triremes
Bella gerunt. Duris stant rostra allisaque rostris,
Et manicis coeunt uncisque rapacibus alvi. 555
Accelerantque rates utrinque, atque ora ruentum
Sanguinei aspergunt remorum aspergine rores.
Iam propior congressus adest, teretesque catenae
Vinclaque dura iugant puppes, classesque coercent,
Miscentur, manus districtisque ensibus ardent. 560
Crudelemque ferus Mavors ciet undique pugnam.
Non miles severa ducis praecepta vocantis
Aure bibit, fremitu premitur sonus aeris acuti.
Ense minax ensis, pede pes et cuspide cuspis,
Robora roboribus, telis contraria tela, 565
Hastae hastis, clypei clypeis, umbonibus umbo,
Flammis flamma, faces facibus, iaculisque sagittae.
Densatur globus, mediis in millibus ardet
Trompius, in cumulum strages vallemque profundam
Ense ducis crescunt. Seu dum cum grandine nimbi 570
Praecipitant, rapidus spumoso vortice torrens
Dat sonitum stabulosque trahit, silvasque pecusque
Hyrtaque saxa rotat, volvitque arbusta sub undis,
Haud aliter stricto densantur funera ferro,
Fumantesque replent glomerata cadavera puppes, 575
Purpureusque fluit spumantibus amnis in undis.
Stat cruor in proris, multaque rubentia caede
Lubrica transtra madent. Lethalis ubique vagatur
Ensis, et a nullo revocatur pectore ferrum.
Accipit extructos morientum pontus acervos. 580
Talia per densas congessit funera puppes
Ductor ovans stricto patuit via lubrica ferro,
Umbriferae sulcator aquae furibundu, aduncas
Mille parat cymbas Morinis pallentibus, et tot
Lassantur tetricae rumpentes stamina Parcae. 585
Quaque ruit Batavus, pandit victoria pennas
Romphaeum dextra vibrans laevaque sarissam,
Purpureamque trahens caesorum sanguine laenam.
Daphnis Honora comas redimibat tempora palmae,
Textaque honoratis fulsit toga mille triumphis. 590
Regia sceptra terit pedibus, cava buccina dorso
Pendet, et auratis caput insignita coronis
Martia diffudit frameis insignia longis.
Ipsa triumphatrix comes ibat gloria, calcans
Sub pede iura necis, fatumque Acherontaque, nigrae 595
Imperiumque Stygis. Niveo de marmore templa,
Caelatasque acies, statuas, simulacraque pandens
Sanguinei insanum belli inspiravit amorem.
Utraque diva duci libavit basia, utrique
Praebuit amplexus avidos, et funera spirans. 600
Quas victor turbas sub tristia Tartara misit,
Sanguineo informes cultu, crudelia manes
Vulnera mirantur, numerumque habitumque virorum,
Quales purpureis Simois volvebat in undis
Dum Danaas populabat opes Priameius Hector. 605
Salve, magna deum soboles. Salve, inclyte Trompi,
I felix, meriti nunquam morientur honores,
Gestaque perpetuo celebrabunt carmine Musae.
Non arx praesidium praebet, non sydera lucem,
Non Morinis celeres aquilae trepidantibus alas 610
Suppeditant, fuga nulla datur. Stat marmore tecta
Pugna, catenatis ratibus seu ponte pererrant
Caerula. Navali campo fera bella moventur,
Lataque sanguineo substernitur area Marti.
Audaces spes nulla fugae iam reddit Iberos. 615
Ipse suis remex, remis lapidumque procellis
Bella movet. Multo tormenta infesta fragore
Ingeminant, claro tinnituque ensibus ensis
Stridet. Inhorrescunt gemitus planctusque cadentum.
Tela ubi deficiunt saevus furor arma ministrat. 620
Fragmina cruda volant. Sedem hic a puppe revulsam
Torquet in adversos robustis viribus hostes.
Alter applustre rotat, lacerantque †in bella† carinas.
Ille furens spoliat funesta cadavera telis.
Alter inops ferri proprio de vulnere ferrum 625
Extrahit et fluidum manibus lavat inde cruorem.
Iam Morinos dolor acer agit, languentque lacerti,
Lymphato trepidantque metu, fugiuntque latentque.
Quisque suae sese ratis in penetralibus abdit.
Nec tamen irarum stimuli furiaeve quiescunt. 630
Qualiter abstrusis habitans in vallibus horret
Cacus, et ardentes volvit caligine flammas,
Qualiter ignivomis eructans Aetna caminis
Flammarumque globos procul ardentesque favillas
Cum gemitu glomerat, fundoque exaestuat imo, 635
Haud secus igniferas tabulata per ardua flammas
Sulphureasque vomunt taedas piceumque volumen.
Quot Morini, totidem Batavis Caci esse videntur,
Quot naves, totidem Aetnae. Flammasque globosque
Telaque sulphureis Batavi circumlita taedis 640
Flammivomasque faces torquent. Vulcanius ardor
Accipit indomitas vivaci sulphure vires,
Et cladem fovere Noti. Volat undique victor
Ignis, et omnicremis amplexibus arma virosque
Corripit, undantes volitant per transtra favillae. 645
Iamque manus ardent, nigrescunt ora, ruuntque
In mare praecipites. Nant illi gurgite vasto,
Invenit et liquidis telum errans vulnus in undis.
Sparsa mari pars tela legit sociisque ministrat,
Exercentque alii dextris trepidantibus ictus, 650
Fortunamque suam per dura pericula gaudent
Instabili tentare freto, nec naufraga virtus
Cessat, nec cupidas maculavit inertia mentes.
Iamque undas superant flammae, laceramque carinam
Ille miser fugiens tabulis fumantibus haeret. 655
Hic super hostiles librat sua brachia tonsas,
Mille modis quaerunt dulci succurrere vitae.
Mille meant remeantque viis, mors una timori est.
Iam fracti cecidere animi, Morinique paventes
In fletus lacrymasque abeunt, et supplice quaestu 660
Pacem orant, divosque vocant in vota secundos.
Aere triumphales edunt stridentia cantus,
Sydereique fragor convexa irrupit Olympi.
Vota facit, laudesque canit, gratesque rependit
Victrix turba Deo, resonat plangoribus aether. 665
Scylla silet suppressa sono, stupet atra Charybdis,
Syrenes vario mulcent modulamine fluctus,
Haurit et aequoreis haec iubila Glaucus in undis.
Belgica captivae vinclis ad littora longo
Ordine ducuntur naves, flagrantque profundo 670
Fragmina, odoratis ardescit Belgia pyris.
Papicolae fremunt, quatiturque Hispania luctu,
Concussaeque gemunt septena cacumina Romae.

LAUS DEO

Finis