Tessera caerulea - commentariolum. Tessera rubicunda — nota textualis. Tessera viridis — translatio. Tessera glauca —Ecphrasis. Σ — Nathan Chytraei scholium.

GEORGII BUCHANANI PARAPHRASIS
IN QUARTUM LIBRUM PSALMORUM

XC.
Domine, refugium factus es nobis &c.
Meter: Sapphic stanzas

Caelitum rector bone, ab usque primis Σ
Saeculis, mundi rudis et iuventa,
Qui laborantes ope sublevasti
Semper amicos,

Antequam tellus nova parturiret 5
Montium saltus, tegeretque montes
Lucidus caeli decor, ante metas
Lucis et umbrae,

Tu manes idem, pater orbis, unus,
Nec vices rerum patiens, nec aevi 10
Termino clausus brevis, unus expers
Finis et ortus.

At brevis nobis miseraeque vitae
Fila paulatim tenuas, senecta
Donec in putrem cinerem caducos 15
Solverit artus.

Tempus annorum tibi mille, lucis
Instar hesternae, fluidique puncti,
Nulla decursus quod ubi recessit
Signa relinquit. 20

Nostra vanescit tenues in auras
Vita, per siccas velut unda arenas,
Aut velut sensus per opaca ludens
Noctis imago.

Herba ceu verno saturata rore 25
Mane, mox languet medio sub aestu,
Mox humi comis iacet arefactis Σ
Vespere sero.

Praeter et vitae mala tot fugacis,
Quae voluptates vitiant amaro, Σ30
Ira turbatis tua semper instans
Pectora vexat.

Quicquid erramus temere aut maligne,
Quae timor celat tenebris pudorve,
Tu vides, nec te latet inquieti 35
Pectoris aestus.

Dum tui poenas meritas furoris
Mens reformidat, prope cogitatis
Ocius vitae spatium citatis Σ
Aufugit alis. 40

Septies denos spatiosa in annos
Vita procurrit, quibus et senecta
Firmior, ferme in decimum supersunt
Amplius annum.

Quid senectutis memorem labores? 45
Transvolat blandae breve ver iuventae, Σ
Inquies curis miserisque morbis, Σ
Ocius Euro.

Deinde quis iustae tolerabit irae
Impetum, si iam iubeas nocentes 50
Pro modo offensae numeroque iustas
Pendere poenas?

Sic, pater, sic o numerare fluxae
Nos doce vitae spatium, caducis
Mens ut a curis revocata veri 55
Lumen honesti

Cernat. O tandem placidus favensque
Desine irarum, propiusque servis Σ
Semper assueta tibi lenitate
Consule fessis. 60

Fac tuae fructu bonitatis aucti
Gaudio tandem satiemur. Aegris
Liberi ut curis reliquos agamus
Suaviter annos.

Cedat et laetis fugiens vicissim Σ65
Luctus. Exacto modus et labori
Par voluptatis subiens amarum
Mitiget aevum.

Facta, maiestas, opera, amplitudo
Nota sint servis tua, posterisque 70
Nota servorum, tua qui libenter
Iussa capssunt.

Fac tuae semper bonitatis ut nos
Splendor illustret, bone rector orbis,
Gratiae adspirans favor actiones 75
Prosperet omnes.

XCI.
Quis habitat in adiutorio altissimi &c.
Meter: Alcaic stanzas

Si protegendam praesidio Dei
Credas salutem, rem, sobolem, domum,
Insana quum sors intonabit,
Si Domini fugias sub umbram,

Securus omnem fer violentiam 5
Sortisque mortisque, et tetricas minas
Contemne. Securus tumultum
Despicias creperi duelli. Σ

E fraude caeca te Deus eximet,
Frangetque casses insidiantium, 10
Nec saeviens late venenum
Lethiferae patiere pestis.

Expandet alas te super, et suis
Pennis fovebit rebus in asperis,
Certusque praemissae salutis 15
Sub clypei latitabis umbra.

Noctis per atrae caeca silentia
Non expavesces caeca pericula.
Non luce grassantem timebis
Perniciem, nec aperta bella, 20

Interque strages mille cadaverum,
Dextra sinistra mille cadaverum,
Periculorum exsors propinquam Σ
Incolumis fugies ruinam.

Poenam luentes interea malos 25
Laetus videbis. Praesidio Dei
Securus armorum et tumultus,
Ceu validis tegerere muris.

Nec te nec aedes vis propius tuas
Aut damna tangent. Nam Deus angelos 30
Custodiae tuae salutis
Praeficiet, vigilesque ad omnes

Motus, viarumqui reserent moras,
Qui per salebras te manibus ferant,
Ne saucietur pes recussus 35
Obiicibus scopulorum acutis.

Securus atras inter et aspides
Deges, ferarum et pignora tigridum,
Tutusque calcabis dracones,
Et sen Σcatulos leaenae. Σ40

“Observat,” inquit, “me Deus, unice et
Honore nomen prosequitur meum.
Laboriosis hunc vicissim
Incolumem eripiam periclis.

“Presens vocanti, subsidium feram, 45
Et imminenti rebus in asperis
Fato eximam. Exemptoque honorum
Eximium decus arrogabo

“Faxo virenti robore transigat
Serae senectae tempora suaviter, Σ50
Meosque monstrabo beare
Qua soleam ratione amicos.”

XCII.
Bonum est confiteri Domino et psallere &c.
Meter: iambic strophes.

Te praedicare, laudibus te prosequi,
Rex alme caelitum, decet.
Seu sol Eoa luce terras purpuret,
Seu nox tenebris obruat,
Lux praedicantem me tuam clementiam, 5
Nox audiet constantiam.
Nec voce tantum, sed canora barbito,
Sed cymblao, sed nablio.
Operum tuorum tacita cogitatio
Animum iacentem exuscitat. 10
Quum facta reputo, gestiunt praecordia
Perfusa dulci gaudio.
O opera! Facta o magna vere! O sub cava
Consilia nube condita!
Consilia caecis mentibus mortalium 15
Ignota, qui non cogitant
Florere pravos instar herbae, quam fovet
Sol lenis, humor educat.
Mox instar herbis frigorum afflatu levi
Marcentis evanescere. 20
Tu semper idem permanes, nec sentiens
Rerum vices, nec temporum.
Sceleris amicos ac tuos hostes premet
Ruina inevitabilis,
At me fovebis patria indulgentia, 25
Crudo vigentem robore, Σ
Et rore mitis balsami vultum imbues,
Roseo iuventae lumine.
Oculis malignis qui tuentur me hostium
Pascam ruinis lumina, 30
Et impiorum, qui creant molestiam
Mihi, laetus excidium audiam.
Ceu palma, iustus germinabit interim, Σ
Aut cedrus in Libani iugo, Σ
Quam non procellae, non calor, non frigora 35
Honore nudant frondium.
Quae planta firmis haeserit radicibus
In aede Domini aut atriis,
Se flore amoeno frondibusque vestiet,
Fluxique lapsu temporis 40
Aegrae senectae damna nulla sentiet,
Onerata largis fructibus,
Ut nota cunctis gentibus sit aequitas
Domini potentis, qui mea
Arx est salutis una, qui nunquam malae 45
Affinis est iniuriae.

XCIII.
Dominus regnavit, decorem indutus est &c.
Meter: strophes consisting of 1 dactylic hexameter + 1 iambic trimeter

Iam Dominus rerum imperium suscepit, amictus
Decore multo et dignitate, robore
Iam sese accinxit Dominus, qui moenia mundi
Firmavit, ullo non movenda seculo.
Cuius ab aeterno solium est immobile regni, 5
Ut ipse, nullas temporum metuens vices.
Flumina praecipites volvant cum murmure fluctus,
Et aequor undis aestuet minacibus.
Compescit Dominus gravidis turgentia nimbis
Flumina, minacis sternit undas aequoris. 10
Stat fixum, et cunctis manet invariabile saeclis,
Quodcunque Dominus ore sancto protulit,
Quaeque aedem exornant Domini sacra mystica, nulla
Oblivionis damna serae sentient.

XCIV.
Deus ultionum Dominus
Meter: iambic trimeters

O fraudis ultor, sceleris o vindex Deus,
Ostende numen impios contra tuum.
O iuste iudex orbis, expergiscere,
Meritisque poenis reprime arrogantiam.
Quousque tandem, rector orbis optime, 5
Sese superbe iactitabunt impii?
Devota sceleri factio in scelere suo
Plaudit, sibique fabulis stultis placet,
Tuumque populum pedibus interim premunt,
Tuam proterve haereditatem proterunt. 10
Viduam trucidant advenamque, et omnibus
Parente cassos obruunt molestiis. Σ
Secumque mussant, “Haec Deus non adspicit,
Nec fanda prorsus et nefanda intelligit.”
Gens ergo bruta, penitus ignorantia 15
Obsessa pectus somnolentum, discute
Animi veternum et cogita tecum, Deus Σ
Qui fecit aurem surdus est? Qui luminum
Formavit orbes, ipse nil videt? Vagas
Sine lege gentes recta qui sequi docet, 20
Non is suorum puniet scelera, quibus
Oracla legum sacrosancta credidit?
Arcana nostri pectoris novit Deus,
Consilia vana, spes inanes, turbidos
Aestus. Beatus ille demum, quem parens 25
Erudit amore patrio, legis suae
Cui scita monstrat. Rebus in duris aget
Securus aevum, dum paratur impio
Nassa, in lacunam incogitantem quae trahat.
Haereditatem nec Dominus unquam suam 30
Ope destitutam negliget, nec impiis
Praedae relinquet, sed tribunal iudicum
Ad aequitatis diriget normam suae,
Vitamque ad illam dirigent boni suam.
Contra scelestos quis mihi auxilium feret? 35
Mecum impiorum quis premet superbiam?
Nam iam sepulchri frigidus sub frigido
Cumulo iacerem, nisi Dominus opem mihi
Praesens tulisset, et sua clementia
Firmasset animum, et iam vacillantem gradum 40
Fulsisset, et me pene submersum malis
Solatus esset, anxiaeque nubibus
Curae remotis reddidisset gaudium.
Mecum loquebar, “Quid scelestis cum Deo
Commune?” Scelera legis umbra qui sua 45
Tegunt, bonorum fraudulenta qui in caput
Consilia coeunt, factione innoxium
Premunt, iniquisque obruunt sententiis
At rector orbis me tuebitur, meae
Custos salutis, arx meae fiduciae, 50
Pro scelere pravis digna reddet praemia,
Suis et ipsos artibus pessundabit
Rerum creator Dominus ac noster Deus.

XCV.
Venite, exultemus Domino, iubilemus Deo &c.
Meter: strophes consisting of 1 dactylic hexameter + 1 iambic trimeter

Eia alacres cuncti Domini celebremus honores,
Salute parta Domino agamus gratias.
Eia alacres rapiamus iter, mora segnis abesto,
Dominum canora personemus barbito.
Magnus enim Dominus Deus est, rex magnus, et orbis 5
Longe universis est deis potentior.
Ille manu fulsit vastae penetralia terrae,
Et nube cincta montium fastigia.
Ille vagum fecitque, et factum temperat aequor,
Terramque salsis innatantem fluctibus. 10
Eia igitur genibus flexis manibusque supinis,
Dominoque nostro supplicemus et patri.
Noster enim Deus est, nos grex illius. Ab uno
Pendemus illo, spiritumque ducimus.
Si modo non lentam verbis damus illius aurem, 15
Nec respuamus monita pertinaciter,
Nec, velut ad Meribam, “Me rixis,” inquit, “acerbis Σ
Et arroganti provocetis murmure,
Aut, Arabum veluti quondam per inhospita saxa,
Vires rebelli voce tentetis meas. 20
Quum proavi vestri me exploravere, meamque
Didicere factis plurimis potentiam.
Illa quater denis mihi natio restitit annis,
Dixique semper interim, ‘Haec gens desipit,
Et mea securas transmittit dicta per aures. 25
Ira ergo iusta in pertinaces concitus
Iuravi, ‘terrae gens haec ingrata beatae
Promissa amicis commoda haud carpet meis.’”

XCVI.
Cantate Domino canticum novum &c.
Meter: four-line stanzas of iambic dimeters

Non usitato pangite
Orbis parentem carmine,
Orbis coloni, incognitis
Abusque terrae finibus.

Cantate Dominum, laudibus 5
Nomen beatum tollite,
Et mente grata agnoscite
Vestrae salutis vindicem.

Sol qua recurrit, audiant
Gentes Dei potentiam, 10
Stuporque dulci gaudio
Perfusa oberret pectora.

Namque unus est vere Deus,
Cunctisque maior laudibus,
Et diis timendus ceteris, 15
Quos horret error credulus.

Vesana genetes ceterae
Pro diis colunt ludiburia,
Dominus potenti dextera
Caelum solumque condidit. 20

Apparet illi dignitas,
Auctoritas, potentia,
Eiusque templa siderum
Fulgore lucent gloriae.

Tribuite Domino gentium 25
Terras colentum saecula.
Tribuite regi caelitum
Et robur et potentiam.

Tribuite magnitudinem
Tanto decoram numini, 30
Augusta templi ad atria
Adferte prompti munera.

Adeste, pompam adducite,
Et supplices procumbite,
Omnesque rerum termini 35
Deum tremant et diligant.

Narrate cunctis gentibus
Regnare Dominum, qui ligat
Orbem catena immobili, et
Aequis gubernit legibus. 40

Laetetur aether, gestiat
Tellus, fretum prae gaudio
Exultet, et quicquid freti
Salsas lacunas incolit.

Campi virescant avii, 45
Se culta fruge vestiant,
Arrideantque floribus
Silvae, et graventur fructibus.

Natura rerum gestiens
Cunctos per artus sentiat 50
Dei sui praesentam,
Et prompta iussis pareat.

Ius namque veniet dicere,
A vi suos ut asserat,
Mundumque iustis legibus 55
Et veritate temperet.

XCVII.
Dominus regnavit &c.
Meter: strophes consisting of 1 dactylic hexameter + 1 iambic trimeter

Ipse sui Dominus regni moderatur habenas,
Laetare tellius continens, et insulae Σ
Quas vagus Oceanus refluis complectitur undis,
Cuicunque caeli subiacetis cardini. Σ
Hunc circum umbriferae nubis praetexit amictus, 5
Pallensque multa fusca nox caligine.
Apparent famulae iuxta, firmantque tribunal
Severitasque dura, mitisque aequitas.
Ante volant saevum rutilantes fulminis ignes,
Hostesque flammis obruunt sequacibus. 10
Fulguribusque micat late flagrantibus aether,
Attonita tellus intremiscit, montium
Saxa fluunt, rapido ceu cera liquescit ab igne,
A sempiterni pavida vultu numinis.
Terra sui a vultu Domini tremefacta liquescit, 15
Et aequitatem templa caeli praedicant.
Et quicunque habitant terras ubicunque remotas
Novere numen et Dei praesentiam.
Illis ora pudor turpis confundat, inanes
Quicunque mentis stipites pro diis colunt, Σ20
Dumque sacris placant picti ludibria trunci,
Se gloriantur impio in scelere pios.
Quicquid ubique Dei sub nomine credulus error
Honrat, unum adoret, unum diligat.
Laeta Sion tenebras errorum cernet abactas, 25
Iudaea dulci delibuta gaudio.
Sacrilega adspciet vani sacraria ritus
Eversa, poenas luere meritas impios.
Nam procul astriferi trans ignea moenia mundi
Tu fraena rerum iustus arbiter tenes. 30
Teque deos infra longe premis altior omnes,
Tuique obumbras numinis fastigio.
Ergo Deum quicunque pio complectere amore,
A scelere mentem contine puram et manum.
Nam Domino cordi est pietas, vitamque bonorum 35
A vi tuetur impiae tyrannidis,
Et laetum offundit lumen cultoribus aequi,
Et pura seleris corda recreat gaudio.
Vos quibus est cordi reverentia iuris et aequi,
Gaudete, Domini spe favoris ac opis 40
Securi, gratoque Deum super aethera cantu
Sanctumque nomen eius usque tollite.

XCVIII.
Cantate Domino canticum
Meter: four-line stanzas of iambic dimeters

Non usitato carmine
Rerum parentem pangite,
Virtute qui victoriam
Non usitata rettulit.

Sua ipse solus dextera, 5
Externae opis nil indigus,
Nos liberando, posteris
Miranda gessit saeculis.

Sensere gentes impiae
Bello Dei potentiam, 10
Poenas luendo iudicem
Sensere iustum et vindicem,

Promissa solvit optima
Fide Isaci nepotibus,
Partae salutis testibus 15
Totius orbis incolis.

Huic ergo laeti psallite
Totius orbis incolae,
Hunc ferte in astra laudibus,
Laetis tubae et clangoribus. 20

Laudate Dominum barbito,
Nervisque carmen iungite,
Lenisque tibiae modis
Adsit sonora buccina.

Testetur aequor gaudium, 25
Et quicquid aequor occulit,
Orbisque terrae gestiat,
Et quicquid orbis educat.

Exultet unda fluminum,
Leni susurrans murmure, 30
Montesque laeti plausibus
Deum venire gaudeant.

En ipse dominus advenit,
Cunctis ut orbis incolis
Det aequa iustus praemia 35
Et facta plectat impia.

XCIX.
Dominus regnavit, irascuntur populi &c.
Meter: third Asclepiadean stanzas (3 lesser Asclepiadics + one glyconic)

Iam regnum Dominus, spirituum piis
Qui dat iura choris, suscipit, impiis
Horror terrificet pectora gentibus, Σ
Tellurem quatiat tremor.

Nec tantum Solymae vim Dominus sui 5
Fecit conspicuam numinis, et suae
Maiestatis opes cernere finibus
Terrarum dedit ultimis.

Ergo te meritis tollat honoribus,
Augustum celebret gens hominum tuum 10
Nomen, qui salubri temperie modum
Sceptris constituas tuis.

Selectae soboli qui populi tui
Ius nullis dederis mobile saeculis,
Fraenas iustitiae qui moderamine 15
Aequali genus Isaci.

Sublimen Dominum laudibus et Deum
Solus qui liquido regnat in aethere
Ferte, et scamna pedum (sanctus enim Deus
Est noster) veneramini. 20

Huic Moses et Aron et Samuel bonus
Docti legitimis tingere victimis
Aras, consilium quum peterent, data
Saepe oracla petentibus.

De pila tereti nubis eis dabat Σ 25
Responsa ambiguis sollicito metu,
Legum quod monitus pactaque foedera
Servassent stabili fide.

Aurem supplicibus tu facilem dabas,
O rerum genitor maxime et optime, 30
Indulgensque bonis, et scelerum simul
Vindex, duris in impios.

Sublimem Dominum tollite laudibus,
Solus qui liquido regnat in aethere, et
Montem quo colitur (sanctus enim Deus 35
Est noster) veneramini.

C.
Iubilate Deo omnis terra, servite Domino &c.
Meter: strophes consisting of 1 trochaic dimeter catalectic + 1 iambic dimeter

Orbis omnes incolae
A sole Eoo ad Hesperum
Iubilate, et optimo
Rerum parenti plaudite
Mente laeta, et ritibus 5
Servite puris numini.
Gestientes gaudio
Adite sancta limina,
Ille noster est Deus,
Noster parens et conditor. 10
Non enim nos finximus
Ipsi, sed illius sumus,
Qui levi de pulvere
Alit creatos et regit.
Ad fores ergo illius 15
Adite laeti, gratias
Agite, festis laudibus
Benignitatem pangite.
Praedicate ceteris
Nomen beatum gentibus. 20
Nam benignitas Dei,
Et in suos clementia,
Clausa nullo est termino,
Et firma stat pactis fides
Posterorum posteris 25
In sempiterna saecula.

CI.
Misericordiam et iudicium &c.
Meter: Sapphic stanzas

Te salus rerum cano, qui precanti
Lenis irarum es, facilisque flecti,
Impiorum idem tetricus rebelles
Frangere fastus.

Huc meae vires vigilant, labores 5
Huc ferent omnes, opis in tuae spem
Semper ut castis domus institutis
Culta nitescat.

Si salutarem mihi tu serenus
Porrigis dextram, tibi corde puro 10
Serviam. fraudum scelerisque pura
Serviet aula.

Nec mihi exemplum statuam sequendum,
Litibus si quis miseros iniquis
Vexit, aut causam tenuis clientis 15
Prodidit hosti.

Sponte qui pravis studiis inhaeret
Sit procul. Saevi sceleris minister
Candidos nunquam mihi censeatur
Inter amicos. 20

Quisquis incautum lacerat sodalem,
Clam venenato iaculatus ictu,
Persequar, plectam, penitusque ab ima
Stirpe revellam.

Nec meae mensae dapibus fruetur 25
Mentis elatae tumor arrogansque
Vultus, et cunctos veluti minores
Lumine spernens.

Veritas simplex quibus est amori,
Hos amo, amplector, video libenter, 30
His mihi seros sociis senectus
Impleat annos.

Integer vitae mihi sit minister,
Tecta non intret mea fraudulentus,
Nemo mecum intra mea commoretur 35
Limina mendax.

Impios longe (mora nulla) terrae
Finibus pellam. Procul omne monstrum
Civitas sancta ut Domini releget
Flagitiorum. 40

CII.
Domine, exaudi orationem meam &c.
Meter: third Asclepiadean stanzas

Exaudi, genitor sancte, meas preces,
Clamorisque sonum percipe lugubris,
Neu vultum misero subtrahe, cladibus
Omni ex parte prementibus.

Aures suppliciis nunc adhibe meis, 5
Da votis facilem te, pater optime,
Et presso celerem porrige dexteram,
Et praesente ope subleva.

Ceu fumi nebulae tempora transvolant,
Ut lentis coquitur torris ab ignibus, 10
Paulatim tacitus sic dolor aridis
Humorem ebibit artubus.

Dum luctu crucio me dapis immemor
Ut secta e viridi gramina cespite
Arescunt nimio torrida sole, cor 15
Exuccum mihi tabuit.

Crebro sic remeans spiritus ilia
Tendit, sic gemitus pectora concutit
Moestus continuo, tabida uti cutis
Iam vix haereat ossibus. 20

Ut saltus habitans cuculus avios, Σ
Aut tectis latitans noctua dirutis,
Aut turtur viduus, solus, inops, dies
Et noctes vigiles gemo.

Dum ceu ludibrium rideor improbis, 25
Irrisumque petunt fraude nefaria,
Nec panis cinere est gratior arido, et
Potum temporo fletibus.

Istis ira malis me cumulat tua,
Qui me sustuleras ex humili loco, 30
Sublimi gravius rursus ut e gradu
Tractum praecipitem dares.

Ut sero in tenebras umbra crepusculo
Vanescit, celeres deproperant dies Σ
In mortem, veluti sub medio die 35
Faenum, corpus inaruit.

At te perpetuis saecula saeculis
Nectentem, volucris non fuga temporis
Carpit, nec memorem nominis obruet
Famam posteritas tui. 40

Tandem surge, pater, tecta Sionia
Iam lenis placido respice lumine.
Iam pleno rediunt tempora circulo,
Promissumque ferunt diem.

Iam servi lapides respiciunt tui 45
Disiectos faciles, sparsaque rudera,
Incultique soli iam miserabilem
Versa mente dolent vicem.

Ut vertat populos terror in exteros,
Ut nomen Domini sit celebre omnibus 50
Et numen, trifidum qua colitur solum Σ
Formidabile regibus,

Versam restuet quum Solimam, suae
Maiestatis opes quum dabit adspici,
Lugentem miseris quum queremoniis 55
Flectet se, et prece supplice.

Scribentur tabulis ista fidelibus,
Seris ut Domini nota nepotibus
Sit laus, nec senium prodita posteris
Norit gloria saeculis. 60

De sanctis adytis aetheriae domus,
Templi sepositis de penetralibus,
Caelestis Dominum non piguit soli
Curas respicere ad leves.

Nexorum ut gemitus audiat, et neci 65
Addictos tetrica compede liberet,
Laudes ut Solymae templa Deo sonent,
Et nomen recinat Sion

In coetu celebri. Tum procul ultimis
Terrarum populi finibus exciti 70
Illuc sacra ferent, et Domino dabunt
Reges munera supplices.

Quamvis in medio curriculo meum
Robur comminuit, destituit manum,
Atque aevi spatiis tempora lubrici 75
Contraxit brevioribus,

Clamabo tamen, “O mi Deus unice,
In vitae medio ne statio brevem
Cursum siste rotae. Quantulum ad ultimam
Iam metam superest mihi?” 80

Te nunquam, brevibus clausa recursibus
Astrorum, senio conficiet dies.
Tu terrae stabilis mole, volucribus
Tu caeli prior ignibus.

Illis interitus stant sua tempora, 85
Tu nullo interitum tempora senties.
Annorum series cetera deterit,
Ut vestis teritur vetus.

Ut detrita novis pallia vestibus
Permutat locuples, sic abit et redit 90
Et mutat facies imperio tuo
Mundi daedala machina.

An tu, qui fueras, semper es atque eris,
In teipsoque habitas, nec varias vices
Decurso patiens tempore, permanes 95
Metae, saecula nescia,

Sed servi sobolis, et sobolis tui
Servi posteritas per seriem tuis
Tecum perpetuis aemula saeculis,
Aevi tempora transigent. 100

CIII.
Benedic, anima mea, Domino, et omnia &c.
Meter: Sapphic stanzas

Sit parens rerum mihi carmen, illum
Vox canat, sensus petat, et remotis
Quisquis est fibris vigor, et sacratum
Nomen honoret.

Mens, Deo laudes cane, redde grates, 5
Mens, Deo. Nullis benefacta saeclis
Excidant, et quae tribuit benigne
Munera dextra,

Qui scelus tollit maculosum et aegros
Sanat angores, animoque vires 10
Reddit, et vitae properante fato
Prorogat annos.

Qui manu larga tibi plura donat
Ore quam poscas animo vel optes,
Servat ac in morem aquilae virentem 15
Flore iuventam.

Integer iudex, scelerumque vindex,
Tradidit sancto sua iura Mosi.
Isaci prolem docuit piarum
Dogmata legum. 20

Lenis et blandus, dare dona largus,
Tardus irasci, neque sempiternae
Saevit offensae memor, aut perennes
Ardet in iras,

Nec modus poenae numerusve nostris 25
Aequus est culpis. Bonitas redundat
Latius terrae plaga quam remoto
Distat Olympo.

Tam procul nostri maculas removit
Criminis, quam se procul a cubili 30
Gaditano sol oriens Eois Σ
Exerit undis.

Qualis in natos placide parentis
Lenitas, talis Domini benigni est,
Quisquis illius pietate vera 35
Nomen adorat.

Tu sinus mentis penitus repostos,
Tu pater nosti penetrale cordis,
Quippe hos terrae memor e rubenti
Pulvere factos. 40

Herba ceu lactens pueri venustas
Prodit, occultoque adolescit aevo,
Donec ut foenum cadat arefactum
Falce senectaem,

Instar aut floris Tyrio comantis 45
Murice, ut vultu modice sereno
Risit, afflatu tepidi repente
Concidit Austri.

Sed Dei aeterna bonitate in aevum
Tutus aeternum remanet piorum 50
Coetus, et longa serie propago
Sera nepotum.

Si nec aeternas violabit icti
Foederis leges, memorique iussa
Mente servarit, referatque vita 55
Puriter acta.

Ille flammantis super alta caeli
Culmina immotum solium locavit,
Et suo nutu facile universum
Temperat orbem. 60

Angeli, iussis Domini ministri,
Sub iugum ius est quibus et potestas
Cuncta cogendi, Domino Deoque
Pangite laudes.

Quique castrorum comites meretis Σ 65
Sub ducis tanti imperio, audientes
Sedulo dictis, Domino Deoque
Pangite laudes

Quaeque per vastos ubicunque fines
Imperi pollens opifex creavit, 70
Plaudite, auctori Domino Deoque
Pangite laudes.

Mens, Deo grates cane, redde grates,
Mens, Deo. Hunc sensus petat, et remotis
Quisquis est fibris vigor, et beatum 75
Nomen honoret.

CIV.
Benedic, anima mea, Domino &c.
Meter: dactylic hexameters

Te, rerum Deus alme, canam Dominumque patremque,
Magne parens, sancta quam maiestate verendus,
Aetheris aeternas, rector, moliris habenas.
Te decor, auratis ambit te gloria pennis,
Et circumfusum vestit pro tegmine lumen. 5
Tu tibi pro velo nitidi tentoria caeli, Σ
Et liquidas curvo suspendis fornice lymphas, Σ
Et levibus ventorum alis per inania vectus,
Fraenas ceu celeres volitantia nubila currus.
Apparent accinctae aurae flammaeque ministrae, 10
Ut iussa accipiant. Stat nullo mobilis aevo
Terra, super solidae nitens fundamina molis,
Pollenti stabilita manu, terra obruta quondam
Fluctibus, ut fuso super ardua culmina velo.
Sed simul increpuit tua vox, tonitruque tremendo 15
Insonere aurae, paulatim ascendere montes
Cernere erat, sensimque cavas subsidere valles,
Inque cavas valles trepidas decurrere lymphas.
Neve iterum immissa tellus stagnaret ab unda,
Limitibus compressa suis resonantia plangit 20
Littora, praescriptas metuens transcendere metas.
Tum liquidi fontes imis de collibus augent
Flumina, per viridiss undas volventia campos,
Unde sitim sedent pecudes, quae pinguia tondent
Pascua, quique feris onager saxa invia silvis Σ25
Incolit. Hic levibus quae tranant aera pennis, Σ
Per virides passim ramos sua tecta volucres
Concelebrant, mulcentque vagis loca sola querelis.
Tu, pater, aerios montes camposque iacentes
Nectare caelesti saturas, foecundaqude rerum 30
Semina vitales in luminis elicis oras.
Unde pecus carpat viridis nova pabula foeni,
Unde olus humanos geniale assurgat in usus,
Quaeque novent fessas cerealia munera vires, Σ
Quaque hilarent mentes iucundi pocula vini, 35
Quique hilaret vultus succus viridentis olivi.
Nec minus arboribus succi genitabilis humor Σ
Sufficitur. Cedro Libanum frondente coronas,
Alitibus nidos, abies tibi consita surgit, Σ
Nutrit ubi implumes peregrina ciconia foetus. 40
Tu timidis montes damis, cava saxa dedisti,
Tutus ut abstrusis habitaret echinus in antris. Σ
Tu lunae incertos vultus per tempora certa
Circumagis, puroque accensum lumine solem
Ducis ad occiduas constanti tramite metas, 45
Inde superfusis cuncta involventibus umbris,
Per tacitas spargis nocturna silentia terras.
Tum fera prorepit latebris, silvisque relictis
Praedator vacuis errare leunculus arvis
Audet, et e caelo mugitu pabula rauco 50
Te patrem exposcit. Dein rursus, sole renato,
Abditur occultis praedatrix turba cavernis,
Inque vicem subeunt hominumque boumque labores,
Donec sera rubens accendat lumina vesper.
Sic, pater, in cunctos didis te providus usus. Σ55
Nec tantum tellus, genitor, tua munera sentit,
Tam variis foecunda bonis, sed et aequora ponti
Fluctibus immensas circumplectentia terras,
Tam laxo spatiosa sinu, tot millia gentis
Squamigerae tremula per stagna liquentia cauda 60
Exultant, tot monstra ingentia et horrida visu
Veliferas circum nant puppes, grandia cete Σ
Effingunt molles vitreo sub marmore lusus. Σ
Atque adeo quae terra arvis, quae fluctibus aequor
Educat, a te uno pendat, pater optime, teque 65
Quaeque suo proprium poscunt in tempore victum.
Te magnam pandente manum, saturantur abunde
Omnia; te rursus vultum condente, fatiscunt;
Te tollente animam, subito exanimata recurrunt
In cinerem. Inspirante animam te denuo, surgit 70
Illico foecundae sobolis generosa propago,
Et desolatas gens incolit aurea terras.
Sic eat, o nullo regnet cum fine per aevum
Maiestas divina, suumque in saecula laetus
Servet opus Deus, ille Deus, quo territa tellus 75
Concutiente tremit, montes tangente vaporant,
Fumifera trepidum nebula testante pavorem.
Hunc ego dum vivam, dum spiritus hos reget artus,
Usque colam. Tantum ille meas facilisque bonisque
Accipiat voces, nempe illo oblector in uno. 80
At vero impietas plane exstirpetur ab ima
Radice, et scelerum stirps nulla repullulet, ac nos
Te rerum, Deus alme, patrem Dominumque canemus.

CV.
Confitemini Domino
Meter: trochaic tetrameters catalectic

Canite Dominum, et invocate nomen eius. Exteris Σ
Facta gentibus per orbem praedicate illustria.
Ille sermo, carmen ille, et illius miracula,
Nomen eius, numen eius una nobis gloria.
Hunc amantum et hunc petentum palpitet cor gaudio. 5
Robor eius, pignus eius sacrosanctum roboris
Petite. Vultum eius beatum continenter quaerite.
Subeat animum quanta nostris edidit maioribus
Signa, quae portenta, legum scita quae reliquerit.
Vos Abrami, vos Iacobi posteri, servi Dei 10
Separati, sorte lecta natio, vos alloquor.
Ille rerum rector unus, orbis unus arbiter,
Pacta nostris firma servat facta cum maioribus.
Verba meminit, mille sancta in saecla nectit foedera,
Icta primitus cum Abramo, deinde iurata Isaco, 15
Isaci sancita nato lege non mutabili,
Posterisque sempiterno roborata vinculo.
Quum, “Tibi Chananaea,” dixit “arva sorte dividam,” Σ
Turba numero parva quamvis advena illic degeret,
Aucta nondum stirpe longis temporum decursibus, 20
Regna quanquam et nationes exul errans verteret,
Eam tamen Dei benigna fovit indulgentia,
Vimque duram praepotenti dextera ab illis arcuit,
Et minis reges potentes tetricis compescuit.
“Ne mihi,” inquit, “consecratos, ne mihi unctos tangite, 25
A meis, moneo, prophetis abstinete iniuriam.”
Cum famem voracem in orbem contumacem induceret,
Gentibusque alimenta late noxiis subduceret,
Praevium misit ministrum Nili ad arva fertilis,
Filium pulchrae Rachelis mango turpis vendit. Σ30
Carceris latuit tenebris, crura vinctus compede,
Somnii donec soluti nota regi veritas.
Crura ferro liberavit, solvit animum crimine,
Et nova sortis benignae iam vicissitudine
Regiorum servulorum servus ante ignobilis, 35
Fraena rerum tractat unus. Nuper e custodia
Missus, aulae purpuratos nunc coercet vinculis,
Et senum iuvenis severae praesidet prudentiae.
Isaci tandem propago, culta linquens patria
Pinguis ad fluenta Nili castra fixit advena. 40
Ac, Deo fovente, laeta stirpe sic refloruit,
Viribus brevi ut praeiret inquilinus incolas. Σ
Tum Phari rector superbae, mente versa, Abramidas
Fraude molitus nefanda stirpitus revellere,
Circulo donec voluto destinati temporis 45
Legifer cum fratre Moses missus est divinitus,
Ac Pharon Pharique regem terruit miraculis.
Ergo natura, imperantis non rebellis iussibus,
Vestiit polum tenebris, et solum caligine
Condidit ceu nocte caeca sole iusso cedere. 50
Unda decolor cuoris tabe rivos polluit,
Squameaeque strage gentis inquinavit littora.
Terra felix ante frugum, more nunc praepostero,
Turpibus foecunda ranis squalet. Ipsa regia
Foeta ranis, ipsa regum foeta sunt cubilia. 55
Fusa deinde nube densa musca Mephin occulit,
Et pediculorum ubique foeda erant examina.
Instar imbrium ruebat mista flamma grandini,
Arbores nudans comantes fronde, flore, fructibus.
Quod reliquit atra grando, mox locusta perdidit, 60
Bruchus abstulit quod voraces fugerat. Σ
Tot malis subinde saevis icta Nili regia,
Quum ferox non mitigaret contumaces spiritus,
Dira populum mox in ipsum versa poena saeviit.
Prima pignorum repente per penates omnium65
Occidere, cuncta planctu, cuncta fletu personant.
Rege tandem pertinace cladibus perterrito,
Sancta Memphin gens reliquit, iam tyranno libera,
Dives auro argenteisque barbarorum poculis,
Nec tot inter millia ullum languor attentaverat. 70
Ergo Nili iam pavore liberata regia,
Voce, vultu, plausibusque praeferebat gaudium.
At parens memor benignus gentis electae sibi,
Per siticulosae arenae vastitatem imperviam
Castra nubis texit umbra, luce. Noctem luridam 75
Ignium late corcusco temperavit lumine.
Arva, victum cum rogarent, texit imber alitum, Σ
Panis impluit per auras more densae grandinis.
Petra iussa fudit undas, deque rupis viscere
Ante sicca solitudo flumen hausit. Scilicet 80
Foederis parens benignus, immemor nunquam sui,
Quod sibi caro cum Abramo sempiternum fecerat.
Sic parentum stirps piorum, tuta ductu numinis,
Arva liquit fraudulenta perfidi Pelusii, Σ
Occupatis efferarum nationum sedibus 85
Tradidit Deus labores impiorum eis carpere,
Sanctiones ut tenerent sacrosancti foederis,
Et piarum ad iussa legum facta cuncta fingerent.
Laus, honor, decus regi sempiterno caelitum.

CVI.
Confitemini Domino, quoniam bonus &c.
Meter: iambic trimeters

Laudate regem caelitum, regem bonum,
Suisque nullo non benignum tempore.
Quis facta verbis aequet? Eloquentia
Quis assequetur illius potentiam?
O ter beatos aequi amantes, et tuae 5
Praescripta legis qui tuentur iugiter! Σ
Memento nostri facilis et favens, tuum
Respicere populum qua soles clementia,
Et me revise lenis ac salutifer,
Ut separati tibi bonis populi fruar, 10
Carpamque laetus quo fruuntur gaudio,
Haereditatique comes applaudam tuae.
Scelesta proles cum scelestis patribus
In te rebelles multa iniqua fecimus,
Abominanda, dira perpetravimus. 15
Nam nec tyranni Aegyptii ex ergastulo
Nostri parentes, liberi per te, tua
Ostenta graviter ponderarunt, nec tuae
Meminere gratis mentibus clementiae,
Sed propter undas aequoris rubri, duces 20
Adversus animis turba contumacibus
Obmurmuravit. At parens malis bonus
Poenas remittis, ut tuam clementiam
Agnoscat orbis et tremat potentiam.
Nam comminanti cessit unda fluctuum, 25
Suspensa moles hinc et inde per sali Σ
Tranquilli arenas aridam dedit viam,
Ceu solida campis figerent vestigia,
Donec tyranno liberati et hostium
Crudelitate tuta tuti littora 30
Tenuere, at hostes vorticoso gurgite Σ
Absorpsit unda, cladis ut nec nuntius
Superesset. Illic tum salutis compotes
Fidemque verbis praebuere, et cantibus
Cecinere festis numinis potentiam. 35
Metu repulso, protinus lascivia
Animos rebelles perculit, nec amplius
Meminere signa nec pericla pristina.
Repente prava perciti libidine
Arsere, verbus et Deum procacibus 40
Irae impulerunt fraena iustae solvere,
Ac flagitatos impie dedit cibos,
Iustisque poenis impios coercuit.
Nec poena mentes nec benignitas feras
Mollire potuit, quin procaciter ducem 45
Ducisque fratrem peteret aemulatio,
Et freta studiis semper ambitio malis.
Sed factiosos terra vasto condidit
Sinu dehiscens, flammeique gurgitis
Torrens vorago devoravit impios. 50
Nec noxiorum monita tot poenis modum
Gens prava sceleri fecit. Horebi in iugo, Σ
(Proh facinus!) ante imaginem bovis dei
Imago sese stravit, et fronte saturi
Simulacra tauri coluit instar numinis. 55
Partae salutis nuper ingrata, immemor
Miraculorum in urbibus Niloticis, Σ
Et fluctu eodem sospites se, subrutos
Hostes superbos vorticosis aestibus.
Ergo scelestos ira iusta perdere 60
Ibat, furenti ni Deo carum caput e
Pro gente Moses obtulisset, et prece
Fraenasset iras. Nec tamen turbae furor
Illic quievit, expetitum tam diu
Uber feracis sprevit agris, nec fidem 65
Mosi docenti, pollicenti nec Deo
Habuit. Tumultu castra complens respuit
Imperia, donec ille munificus parens,
Delere promptus inter invia montium
Toties rebelles, extulit dextram et genus 70
Per nationes impias disperdere
Iam destinarat. Ante sculpta numina
Iturum protervi procidere, et mortuis
Dis thura, lectasque immolarunt hostias,
Deum sceleribus provovacarunt novis, 75
Iramque rursum exasperarunt vindicem,
Iusta incitatus donec ira Phineas Σ
Ferro scelestam puniit licentiam,
Et saevientem dexteram compescuit
Domini, sibique peperit aeternum decus80
Quod nulla sileant posterorum saecula.
Nec contumaces supplicia tot spiritus
Coercuerunt, Meribae ad undas quin Dei Σ
Rursus furorem accenderent, nec publico
Moses furore liber, etiam incredula 85
Oratione vertit iram numinis
In se. Potiti deinde pactis finibus,
Nec impiarum semen omne gentium
Disperdiderunt funditus, nec iussibus
Recte monentis paruerunt nυminis, 90
Sed se profanis miscuere gentibus
Didicere ritus, serviere ludicris
Dis, ac, eorum mancipati cultibus,
Tenuere puras a scelere nullo manus.
Quippe immolarunt filios ac filias 95
Ad daemonum aras, et suae propaginis
Tinxere sculptos sanguine innocuo deos,
Terramque sanctam polluerunt caedibus,
In scelera proni abominanda, dum suae
Manus adorant opera, patrium Deum 100
Iustas ad iras provocaverunt, ut suam
Haereditatem abominatus impiis
In servitutem manciparet hostibus,
Quorum severo pene contriti iugo
Posuere saevam spiritus ferociam 105
Ac liberati saepe Domino vindice,
Rursus rebelles spiritus in vindicem
Sumpere. Rursus ob scelera poenas sua
Dedere, mitis nec Dei bonitas tamen
In rebus arctis innocentium a prece 110
Avertit aurem. Foederis memor sui
Poenas remisit lenis et placabilis.
Quin et superba corda gentis barbarae,
Cui serviebant, diruta iam patria,
Lenivit, animos omnium ut perstringeret 115
Imago sortis flebilis vel hostibus. Σ
Tu nos tuere, Domine noster et Deus,
Et e profanis gentibus recollige,
Ut te canamus, nomen ut sanctum tuum
Celebremus unum, populus omnis ut simul 120
Dicat, “Deo, quem posteri Abrami colunt,
Sit laus honorque in saeculorum saecula.
Amen, amen.”

Perge ad Psalmum CVII